شناسایی برخی آسیب های اجتماعی دانش آموزان و آموزشگاه و عوامل کیفیت آموزشی آموزشگاه

عوامل موثر در سطح کیفیت آموزش

آسیب های اجتماعی دانش آموزان شامل :  1- افت تحصيلی 2- اضطراب ـ ترس 3)  فرار از خانه و مدرسه  4) كم رويی  5) كم توجهی به درس ( بی علاقه گی به انجام تكاليف درسی )  6) دروغ گويی  7) خشم و پرخاشگری  8) افسردگی  9) عدم اعتماد به نفس  10) گرايش به همجنس خواهی ( ارتباط جسمی با همجنس )

  1- افت تحصيلی :

علل افت تحصيلی :

الف ) علل آموزشی          ب) علل فردی

ج) مشكلات خانوادگی         د) مشكلات محيطی و اجتماعی

الف : علل آموزشی افت تحصیلی:

1)      تراكم برنامه های درسی  .

2)      عدم برنامه ريزی تحصيلی مناسب .

3)      عدم وجود معلمان كافی و شايسته .

4)      عدم انطباق هدف و محتوای آموزش با علايق دانش آموزان .

ب : علل فردی افت تحصیلی:

1) هوش                 2) رابطه معلم و دانش آموز           3) ميل و انگيزه                               4) آشفتگيهای عاطفی و هيجانی          5) بلوغ              6) نارساييهای جسمی                     7) فراموشی

ج: مشكلات خانوادگی و افت تحصیلی :www.zibaweb.com

1)      روابط و نظام آموزشی خانواده                   2) اشتغال كودكان

3) فقدان والد ( يا والدين )                          4) بيسوادی والدين

5) غفلت والدین نسبت به نیازهای دانش آموزان

د: مشكلات محيطی و اجتماعی در افت تحصیلی :

1)      عدم وجود فضای آموزشی مناسب

2)      فقر و محروميت اقتصادی

3)      كمبود وسايل كمك آموزشی و رسانه های گروهی

4)      مهاجرت و انتقال

5)      عوامل منطقه ای ومحلی

شيوه های مقابله با افت تحصيلی :

الف ) برنامه های دراز مدت

ب) برنامه های كوتاه مدت 

الف : برنامه های دراز مدت برای رفع افت تحصیلی:

1)      تجديد نظر در نظام ارزشيابی

2)      تجديد نظر در محتوای برنامه های درسی و آموزشی

3)      تربيت معلمان و آموزش ضمن خدمت آنان

4)      كاهش تعداد دانش آموزان هر كلاس

5)      فراهم كردن امكانات آموزش و پرورش قبل از دبستان

6)      ارزيابی هوش دانش آموزان www.zibaweb.com

ب) برنامه كوتاه مدت برای رفع افت تحصیلی:

1) تهيه كتاب های درسی و كمك آموزشی

2) همكاری نزديك اوليای مدرسه و والدين

3) ارزيابی عملكرد معلمان و تشويق معلمان

4) تقويت انگيزه های درونی دانش آموزان

 

 *************

 

2- اضطراب ـ ترس

علل اضطراب وترس :

1-      زندگی ماشينی ، كم رنگ شدن مناسبات و ارتباطات عاطفی

2-      كم توجهی به مسائل معنوی

3-      نگرانی از آينده تحصيلی و شغلی ، فقدان اعضای خانواده

4-      نگرانی مفرط از كسيختگی خانواده

5-      احساس ترس از قرار گرفتن در برابر يك شر و خطر احتمالی مثل فوت / يا بيماری نزديكان

پيشگيری و درمان :

1)از آنجا كه يكی از عوامل ايجاد كننده اضطراب ، ياد گيری از مـحـيـط و اطرافيان است ( رفتار اكتسابی ) بايد در جلسات يا كلاس های آموزشی ، والدين و خانواده را مطلع كرد و در صورت ابتلای هر كدام از افراد خانواده ، او را مورد درمان قرار داد . www.zibaweb.com

2) روان درمانی و دارو درمانی ( توسط متخصصين )

نحوه برخورد با مشكل ( راه كار مداخله ی مناسب در مدرسه )

1)      پيشگيری  از اقدامات اضطراب زا در كلاس

2)      استفاده از تصوير سازی ذهنی و كوچك كردن موقعيت / اضطراب زا

3)      آموزش تنفس عميق

4)      ترغيب به ورزش

5)      مثبت اندیشی

 

 

 

3)  فرار از خانه و مدرسه :

علل :

1)                 فضای روانی و عاطفی خانوداه

2)                 الگوی ناسالم همسالان www.zibaweb.com

3)         عدم ثبات قوانين و معيارهای اخلاقی در محيط خانه ، مدرسه و عدم حمايت های عاطفی خصوصاً از سوی اعضای خانواده ، همچنين نبود فرد يا افرادی كه سرپرستی و نظارت مدبرانه روی نوجوان داشته باشند.

4)                 مشكلات تحصيلی ، جاذبه های شهری ، فقر مالی ، اعتياد والدين ، اختلاف با نامادی و ناپدری

5)                 شكاف بين نسل ها ، تعارض و برخورد های ميان والدين و نوجوان

نحوه ی برخورد با مشكل :

1)                 توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان

2)                 توجه به مشكلات دوره ی بلوغ و نيازهای دانش آموزان

3)                 بررسی دلائل غيبت

4)                 تعيين حدود آزادی نوجوان و ميزان كنترل متعادل آنها در معاشرت با دوستان و  اوقات فراغت و تفريحات سازنده

5)                 از بين بردن فاصله های عاطفی بـيـن والـديـن و مربیان ، با نوجوان و ايجاد زمينه ای برای گفتگو و طرح مشكلات آنها

6)         تغيير تصوير ذهنی نوجوان از خودش با تغيير نگرش اعضای خانواده و اوليای مدرسه ، تا او بتواند تصويری معقول از خود و شخصيت خود داشته باشد .

 

 

4) كم رويی :

علل :

1)                 محروميت از محبت خانوده

2)                 نقص عضو يا بيماری های جسمی

3)                 اختلال در گويش و تكلم

4)                 شكست های متعدد و تحقير شدن نوجوان در حضور جمع

5)                 عدم امنيت روانی در محيط خانه و مدرسه

6)                 تنبيه ، توبیخ و  سرزنش دانش آموزان

7)                 كنترل شديد تربيتی

نحوه برخورد با مشكل :www.zibaweb.com

1)                 شركت دادن دانش آموزان در كارهای گروهی و فوق برنامه های مدرسه

2)                 دادن مسئوليت به وی

3)                 تشويق كلامی و غير كلامی به موقع

4)                  شناسايی توانمندی ها و نكات مثبت فرد و تقويت آنها

5)                 عدم سرزنش در جمع خانواده و مدرسه

6)                 ايجاد آمادگی لازم جهت جرأت ورزی در ابراز و بيان عقايد خود ، همچنين پذيرش نظرات مخالف از طرف ديگران

7)                 حمايت های عاطفی در جهت تقويت اعتماد به نفس در نوجوان

 

 

 

5) كم توجهی به درس ( بی علاقه گی به انجام تكاليف درسی )

  يكی از دلائل بی توجهی به درس ، احساس بی تفاوتی و عدم حضور روانی در كلاس درس است . بديهی است كه دانش آموزانی كه در فرايند تدريس احساس بودن نكنند به طور ناخود آگاه نسبت به فعاليت های كلاس بی دقت می شوند . پس اگر معلم بخواهد توجه دانش آموزان را در كلاس جلب نماید بايستی احساس حضور دانش آموزان را افزايش دهد .

چگونه می توان اين حس را در دانش آموزان ايجاد و تقويت كرد ؟

روش های پيشنهادی :

1) استفاده از روش های مشاركتی و فعال در دانش آموزان :

اين روش ها به طور حتم دانش آموزان را تحريك می كند و بدون وجود آنها فرآيند تدريس استمرار نخواهد داشت . در اين روش دانش آموزان احساس مسئوليت كرده و در مناسبت های گروهی شركت می نمايند . لذا حضور فعال آنان موجب افزايش دقت و توجه به مفهوم درس می شود .

2)استفاده از شيوه های ارزشيابی مستمر :

يكی ديگر از عوامل مهم كاهش توجه ، عدم انعكاس عملكرد دانش آموزان است . اگر در فرآيند تدريس به طور مستمر فعاليت های دانش آموزان را ارزشيابی كنند و به صورت کوییز همواره كيفيت ياد گيری آنان را كنترل نمايند . مشكل عدم توجه به درس كاهش پيدا می كند

3) استفاده از روش های اكتشافی در فرآيند تدريس

ويژگی مهم روش های اكتشافی ، ايجاد جـذابـيـت در دانش آموزان است . زيرا آنان روحيه ی جستجو گری داشته و دوست دارند بر اثر تجربه و فعاليت ، به مفاهيم جديد پی ببرند ، اين روحيه در تدريس اكتشافاتی تقويت می شود .

6) دروغ گويی

علل دروغ گويی :

1)         شايع ترين علت دروغ گويی آن است كه دانش آموز برای فرار از تنبيه و مجازات كار اشتباهی كه انجام داده است دروغ می گويد ، اغلب دانش آموزانی كه والدين سخت گير دارند از ترس مجازات به اين ترفند توسل می شوند .

2)                 ممكن است دانش آموز به دليل تنفر يا حسادت نسبت به همكلاسی خود دروغ بگويد .

3)                 بعضی دانش آموزان به دليل خود كم بينی و بزرگ جلوه دادن خود به دروغ گويی متوسل می شوند .

4)                 گاهی دروغ به صورت يك عادت در نوجوان ديده ميشود ، يعنی خود به دروغ گفتن عادت پيدا می كند .

نحوه برخورد با مشكل :

1)                 از سخت گيرهای بی جا و بی مورد در مدرسه و خانه پرهيز كنيم تا دانش آموز هميشه واقعيت را بپذيرد و همان را تحويل ما دهد .

2)                 ايجاد محيطی امن و آرام و بدون تنبيه جهت بيان واقعيت توسط دانش آموز

3)                 ياد آوری نقاط ضعف دانش آموز به او بدون آنكه باعث ايجاد حس حقارت در او شويم

4)                 تقويت نقاط قوت در دانش آموز يعنی به او اعتماد به نفس دهيم تا بتوانيم توانايی های خود را افزايش دهد .

5)                 بحث گروهی با دانش آموزان درباره ی علل دروغ گويی و بررسی نتايج آن و استفاده از نظرات دانش آموزان در تغيير رفتار

6)                 توصيه های تربيتی برای خانواده

7) خشم و پرخاشگری :

علائم و نشانه ها :

1)                 پرخاشگری فيزيكی

2)                 صدمه رساندن به خود و ديگران

3)                 صدمه رساندن به اموال ديگران با هدف آزاد رساندن

4)                 فحش و ناسزا گفتن به ديگران

5)                 مسخره كردن با هدف آزار رساندن

6)                 نياز به جلب توجه و پذيرش

نحوه برخورد با مشكل :

1)                 معلمين هيجانات و خشم خود را كنترل نمايند .

2)                 توجه كافی به تفاوت های فردی دانش آموزان با مطالعه ی دقيق سوابق دانش آموز

3)                 پرهیز از تنبيه دانش آموز ، پرهيز از پيش داوری و قضاوت بی مورد

4)                 شناخت كافی نسبت به ويژگی های دوران نوجوانی و بلوغ

5)                 پذيرش بدون قيد و شرط و توجه كافی از ناحيه معلم

6)                 همدردی ، مهر محبت ، تلقين و تذكر مثبت ، بيان گفتاری نرم ، ابراز عاطفه ، سكوت از طرف معلمين و اولياء دانش آموزان

8) افسردگی :

علل افسردگی :

1)                 محيط : محيط شامل عوامل هيجانی و عوامل فيزيكی است مانند جدايی ، مرگ والدين ، تغيير محل سكونت ، فقر و......

2)                 بيماری جسمانی : ممكن است موجب بروز مشكلات عملی و عاطفی شوند

3)                 معلوليت جسمی : در برخی از افراد معلوليت های جسمی می تواند موجب اختلال هيجانی شود .

4)                 محروميت وكمبود ها : شامل محروميت های اجتماعی و اقتصادی و عاطفی

علائم و نشانه ها :

1)                 گوشه گيری و كناره گيری از جمع

2)                 عدم مشاركت فعال در گروه های دانش آموزی

3)                 فقدان انگيزه برای فعاليت

4)                 رفتارهای بی ثبات

5)                 كاهش اعتماد به نفس

6)                 افكار خود كشی گرايانه

7)                 بدبينی

8)                 عدم تحمل ديگران

9)                 افت تحصيلی

 

نحوه برخورد با مشكل :

1)                 نشاط و شادابی در وجود خود معلم

2)                 ايجاد زمينه ی مشاركت دانش آموز متناسب با توانمندی و علايق اش

3)                 ايجاد شرايطی كه دانش آموز موفقيت را تجربه كند

4)                 پرهيز از تحقير دانش آموز

5)                 نقش حمايتی معلم برای دانش آموز افسرده

6)                 ايجاد زمينه های شادی و نشاط در كلاس درس

 

9) عدم اعتماد به نفس

علل اعتماد به نفس :

1)         وقتی به نوجوان توجه كافی نداشته باشيم آنها را جدی نگيريم و همچنين مراقبت های عاطفی لازم رانسبت به آنها مبذول نكنيم . زمينه های عدم اعتماد به نفس را در آنها ايجاد خواهيم كرد

2)                 عدم احساس ارزشمند بودن ، اعتماد به نفس نوجوان را كاهش داده و به تدريج در مورد توانايی های خود دچار ترديد می شود .

3)         تصوير ذهنی مبهمی كه گاه والدين و اوليای مدرسه پيش چشم نوجوان به نمايش می گذارند . اين باور را در او به وجود می آورد كه در آينده فرد موفقی نخواهد شد .

نحوه برخورد با مشكل :

1)         همدلی ، محبت ، درك صحيح از دوران بلوغ ، حمايت و پشتيبانی های درست و منطقی در بعد مادی ، معنوی و ايجاد حس موفقيت در نوجوان در دوران بلوغ برای پيشگيری از عدم اعتماد به نفس مهم و اساسی می باشد .

2)         نوجوان را تشويق كنیم كه احساسات مثبت و منفی خود را بروز دهد تا ما بتوانيم با همراهی و كمك خود او واكنش های سازگارانه ای را نسبت به رفع اثرات نا كامی در او به وجود بياوريم .

3)         تنبيه ، توبيخ ، سرزنش های مستمر ، انتقاد و خرده گيری های بی مورد سبب كاهش اعتماد به نفس شده و بر عكس توجه به نقاط مثبت شخصيت او باعث تقويت عزت نفس نوجوان خواهد شد .

4)         جلب توجه او به تفاوت های فردی و اينكه قادر است توانمندیهای مختلفی را بر اساس ويژگی های فردی خود كشف كرده و آنها را به كار گيرد . www.zibaweb.com

10) گرايش به همجنس خواهی ( ارتباط جسمی با هم جنس )

علل گرايش :

1)         نوجوانی كه از وجود خانواده ی خود احساس حقارت می كند ، دنبال فردی می گرد تا به عنوان پشتيبان او را پناه دهد و جوابگوی عواطف و احساساتش باشد .

2)         خانواده های بسيار متعصب به جای راهنمايی و جهت دادن مثبت گرايش نوجوان به جنس مخالف ، باعث می شوند تا اين حس طبيعی به سمت جنس موافق سوق پيدا كند و سبب بروز نابهنجاری های اجتماعی شود .

نحوه برخورد با مشكل گرایش به همجنس خواهی :www.zibaweb.com

1)                 از بين بردن احساس تنهايی ، انزوا ، و افسردگی در نوجوان به منظور پيشگيری از گرايش عاطفی و جنسی به طرف جنس موافق

2)                 سفارش به خانواده و اوليای مدرسه برای نظارت های اخلاقی در معاشرت فرزندان ونظارت  برعدم روابط جنسی نامشروع

3)         توضيح وتشريح حد ومرز روابط با همسالان ، اطرافيان و معلمين ، قبل از آنكه رابطه به سو ء استفاده ی رفتاری يا عاطفی منجر شود .

كاهش و تقليل گرايش به هم جنس خواهی در دوره ی درمان ، به ويژه برای دختران نيازمند صرف زمان لازم می باشد و اين كار با صبوری و مدارا نتيجه ی بهتری خواهد داد

http://www.tehranedu3.ir/

 ***************************

نقش معلمين در كاهش اضطراب دانش آموزان در امتحان و پرسش

  تعداد زیادی از معلمین به جلسه پرسش کلاسی و امتحان به عنوان وسیله انتقام از دانش آموز نگاه می کنند که در نهایت منجر به کسب نمره های بد دانش آموز و تنبیه و معرفی به دفتر و والدین می شود و از همه مهمتر مدرسه را به عنوان محیطی پر اضطراب و استرس به دانش آموز معرفی می کند ...

1 – جلسة امتحان دادگاه حسابرسي نيست و امتحان انتقام نيست.

2 – قبل از اتمام كلاسها و شروع امتحانات به دانش اموزان اطمينان بدهيد و انها را از امتحان نترسانيد .

3- به دانش اموزان بگوييد كه به سوالات پاسخ دهند .

4- قبل از امتحانات اصلي از امتحانات مستمّر و خود آزمايي به منظور آشنا كردن دانش اموزان با سؤالات و نحوه امتحان استفاده گردد.

5- از ايجاد رقابت ناسالم در ميان دانش آموزان اجتناب شود.

6- هدف امتحان بايد ارزيابي دانسته هاي دانش آموزان باشد ، نه ندانسته هاي آنان.

7- از انتظار وتوقّع بيش از حدّ در طرح سؤالات امتحان اجتناب نماييد.

8-در طرح سوال ،اصول سنجش و اندازه گيري خصوصاً سطح دشواري سوالات را رعايت نماييد .

9- در ارزشيابي ميزان ياد گيري دانش آموزان نبايد فقط نمره امتحان را ملاك و معيار قرار داد و از ديگر شيوه هاي ارزشيابي نيز استفاده كنيد وسعي نمايند . سٌوالات دشوار را در شماره هاي آخر قرار دهيد . http://sajed23.blogfa.com

_تغییر در شیوه معلمان با استفاده از تکنولوژی آموزشی و کم رنگ شدن استفاده از وسایل کمک آموزشی

_ویژگیهای آموزش و پرورش کارا و اثر بخش و تجارب کشور ژاپن درزمینه سرمایه گذاری در آموزش و پرورش

 

روانشناسی : روانشناسی بالینی ،روانشناسی جوان ،

^{كشمكش بین استقلال و وابستگی:}

^{با توجه به اینكه این دوره، حد فاصل دوران كودكی و بزرگسالی است، از دست دادن حمایت‌های بی‌قید و شرط والدین برای كسب احساس استقلال از یك طرف و لذت مورد حمایت و پشتیبانی آنها بودن و همانطور كودك ماندن و بدون زحمت و دردسر، همیشه مورد محبت قرار گرفتن از طرف دیگر، در نوجوان كشمكش درونی ایجاد می‌كند و جنگ روانی عمیقی در ذهن او به وجود می‌آورد.}

^{بعضاً خانواده و مدرسه و جامعه نیز از او توقعات متناقض دارند، گاهی او را به چشم یك كودك نگاه كرده و برخوردی تحقیرآمیز دارند و گاهی هم توقعات از او بیش از حد توان اوست و به چشم بزرگسالان به او می‌نگرند كه این خود به كشمكش‌های درونی نوجوان دامن زده و او را با مشكل روبرو می‌سازد.}

 ^{طغیان علیه مراجع قدرت:}

^{نوجوان برای كسب استقلال علیه همه ی مراجع قدرت من جمله والدین و كادر مدرسه طغیان می‌كند.}

^{گاهی اوقات رفتارهایی علیه آنها از خود نشان می‌دهد، درگیری‌هایی ایجاد می‌نماید و به اعمالی دست می‌زند كه روابط او را با آنها و سایر مراجع قدرت به شدت تیره می‌كند، مثلاً بگومگو می‌كند، بحث و مجادله ی طولانی انجام می‌دهد، بر خلاف خواسته ی والدین دیر به خانه می‌آید، از انجام تكالیف درسی خودداری می‌كند، سیگار می‌كشد و حتی ممكن است دست به اعمال بزهكارانه هم بزند.}

^{این مورد در خانواده‌های با محدودیت زیاد و یا مدارسی كه مقررات سخت و خشك را بدون نظرخواهی و مشورت با نوجوان اجرا می‌كنند از شدت بالاتری برخوردار است.}

 ^{هویّت فردی :}

^{یكی دیگر از مشكلات مهمی كه نوجوان با آن روبرو می‌شود مساله ی تشكیل «هویت فردی» اوست. بدان معنی كه سوال‌های متعددی درباره ی مفهوم زندگی، نقش او در این زندگی، مفهوم مرگ و زندگی پس از مرگ و بطور كلی سوال‌هایی نظیر، من كیستم؟ و به كجا می‌روم؟ ذهن او را به خود مشغول می‌نماید كه باید به آنها پاسخ دهد.}

^{احساس هویت شخصی در نوجوانان كم‌كم براساس همانند سازی‌های مختلف گذشته ی آنها تكوین می‌یابد. با ورود به دوره ی نوجوانی ارزش‌های گروه همسالان و همچنین ارزیابی‌های معلمان و سایر بزرگسالان نیز مطرح است و هر اندازه ارزش‌هایی كه از طرف دوستان و همسالان ابراز می‌شود با ارزش‌های والدین و معلمان هم‌خوانی بیشتری داشته باشد به همان نسبت كار هویت‌یابی نوجوان آسان‌تر پیش می‌رود.}

^{چگونگی ارضاء نیازهای جدید (جنسی):}

^{رشد و نمو غدد داخلی و ترشحات هورمون‌های جنسی به نوجوان امكان برقراری روابط جنسی را می‌دهد و انگیزه و كشش جنسی نسبت به غیر هم‌جنس در او ایجاد می‌گردد و از طرفی نخستین برخورد نوجوان با جنس مخالف اغلب با ترس و پریشانی خاطر همراه است. جوان تازه بالغ جدید تمایلات قوی و نامعلومی را احساس می‌كند كه او را از جلدش خارج كرده و بسوی جنس مخالف می‌كشاند. جهش‌های شدید محبت، عقب‌نشینی‌های توضیح ناپذیر و حركات بدون دلیلی كه او را آشفته می‌سازد.}

^{نوجوان می‌‌خواهد این همه انرژی را كه به وجود آمده و موجب هیجان او شده است را در جایی آزمایش نماید، اما در عین حال نگران عواقب آن است. او بیداری و رشد تمایلات جنسی را دارد ولی هدف ندارد و چون غریزه ی جنسی كاملاً زیرزمینی است، جهت‌یابی آن با كور مالی انجام می‌شود و در افراد محجوب و كمرو نوعی اضطراب و گیجی ایجاد می‌كند. در جوامعی كه آموزش ارضاء صحیح غریزه ی جنسی و راه‌های كنترل آن برای نوجوان آموزش داده نمی‌شود، این مشكل مضاعف است و در این‌جاست كه متاسفانه لغزش و سقوط در پرتگاه در كمین است.}

 ^{عدم كنترل بر رفتار و هیجانات ناشی از تغییرات جسمی و روانی دوران بلوغ:}

^{به دلیل رشد سریع جسمی و تغییرات مشهود در اندام‌های بدن نوجوان در دوران بلوغ بعضی از رفتارهای هیجانی و عدم كنترل او طبیعی است. مثلاً جلو آمدن سرنوجوان به دلیل احساس بلندتر شدن گردنش، بزرگ شدن بینی و یا عدم كنترل در دست‌هایش برای جابجایی خصوصاً اشیاء ظریف از طرفی و عدم آگاهی و آموزش صحیح  او در مقابله با این مسایل از طرف دیگر او را از نظر روحی تحت تاثیر قرار داده به‌طوری كه در خود احساس بی‌كفایتی و حقارت می‌نماید كه همین امر موجبات اضطراب را در وی فراهم می‌آورد.}

^{ترس از آینده:}

^{با پیدایش نیازهای جدید در نوجوان و كشش به سوی ارضای نیازهای آنی و مقطعی، آینده را در ذهن نوجوان مبهم و دور از دسترس تصویر می‌نماید به طوری كه حتی چگونگی تامین اقتصادی و تشكیل خانواده برای خود در آینده و ازدواج و تحصیلات عالی را قله‌هایی دور از دسترس می‌پندارد كه دستیابی به آنها برای او بسیار دشوار و در بسیاری از موارد از محالات است كه البته نقائص تربیتی و آموزشی در درون خانواده، مدرسه و جامعه و محرومیت‌های شدید مالی خانواده به شدت و عمق این مشكل نیز می‌افزاید.}

^{یكی از مهمترین مشكلات نوجوانی این است كه فرد قبل از اینكه به بلوغ اقتصادی برسد به بلوغ جنسی رسیده است و از طرفی چون به دنبال استقلال و كسب هویت جدید برای خود نیز می‌باشد همیشه به فكر دستیابی زودتربه منافع اقتصادی است و در این ارتباط می‌بینیم نوجوانانی را كه مدرسه و تحصیل را رها كرده و به دنبال شغل و كسب درآمد می‌باشند و این خصوصاً در جوامعی كه ارزش‌های انسانی و معنوی جای خود را به ارزش‌های مادی داده و شخصیت افراد برحسب درآمد و پول آنها مورد ارزیابی قرار می‌گیرد بسیار مشهودتر است و در این ارتباط اوضاع و احوال‌اقتصادی- اجتماعی و بی‌ثباتی جامعه، جنگ، بیكاری، كمبود امكانات و فقر مالی خانواده از عوامل تشدید كننده ی مشكل محسوب می‌شوند.}

 ^{تعارض بین خواسته‌های والدین و گروه همسالان:}

^{در این دوران، نوجوان تحت تأثیر گروه همسالان می‌باشد و والدین را مرتبط به نسل گذشته می‌داند كه نیازها و خواسته‌های عصر حاضر او را درك نمی‌كنند. لذا نوجوان خود را در این میان كاملاً گیج احساس می‌كند چون حاضر نیست كه محبت والدین را هم از دست بدهد. در چنین مواقعی نوجوانان بعضاً همانند هنرپیشه‌ها نقش بازی می‌كنند تا از مقبولیت والدین و گروه همسالان، هر دو برخوردار شوند.}

^{ترس و اضطراب:}

^{ناتوانی در سازگاری با موقعیت‌های جدید موجب تشدید ترس و اضطراب در نوجوان می‌شود مانند: ترس از عدم موفقیت در امتحان یا مورد سرزنش قرار گرفتن در خانه و مدرسه، ترس از پذیرش مسئولیت و ارتباط با جنس مخالف یا مورد پذیرش دوستان واقع نشدن.}

 ^{به هم ریختگی ارتباط با دیگران:}

^{فشارهای روانی، عاطفی و اجتماعی در این دوران موجب می‌شود كه نوجوان با خودش، با خانواده‌اش، با دوستانش و بطور كلی با همه رابطه‌اش بهم می‌خورد و احساس كوچك شمردن خود و حقارت می كند و حالت عصبی در او افزایش می‌یابد.}

 

           

اه مشاوره در پیشرفت تحصیلی و رشد همه جانبه عاطفی و اجتماعی دانش آموزان دوره ی عمومی

 

 

تحولات بی حد و حصر در بنیان های جوامع ،که بر اثر حرکت از دوران گذار به سمت زندگی ماشینی و صنعتی رخ داده، به پدید آمدن شکاف هایی منجر شده که انسان های امروز را ناگزیر از همنواسازی خود با شرایط جدید کرده است.  در چنین فضایی، بحران هایی پیش روی افراد پدید می آید که اگر متوقف نشود دنیای روحی ، روانی آنها را متلاطم می کند. آسیب های اجتماعی و روحی و روانی از جمله طلاق، اعتیاد، خودکشی ، مشکلات تحصیلی، اختلافات خانوادگی، نارضایتی شغلی، اضطراب ، افسردگی و.....محصول تحولات زندگی صنعتی اند.سؤال اینجاست که در کنار توسعه شگفت انگیز علوم و فنون دانش امروز چه چیزی باید بتواند پاسخگوی بحران های روحی ،روانی انسان ها باشد؟     بحران هایی که متعاقب پیشرفت علوم و تکنولوژی بر انسان ها رخ نموده است . در پاسخ به این سؤال علم « مشاوره و روانشناسی » قد علم می کندمشاوره از تمامی فعالیتهای اخلاقی تشكیل یافته است كه در آن مشاور متعهد، تلاش می كند تا به مراجع كمك كند تا به آن دسته از رفتارهایی بپردازد كه بتواند به حل مشكلات و مسائل اومنجر شوند. ازطریق مشاوره و راهنمایی فرد نه تنها وضع فعلی خود رادرک می کند،بلکه از آنچه که به صورت آن در خواهدآمدنیز آگاه می شود.راجرز معتقد است که هدف بیشتر مشاغل یاری دهنده که شامل مشاوره وراهنمایی نیز می شود،افزایش رشد شخصی وروانی فرد در مسیر رشد اجتماعی است.هم چنین ازطریق « خدمات راهنمایی ومشاوره »می توان تواناییها ونیز محدودیت های دانش آموزان راشناخت واز امکانات موجود حداکثر استفاده را به عمل آورد.مشاور تحصیلی با شناخت دانش آموزان در زمینه های گوناگون می تواند آنان را به رشته های تحصیلی مناسب راهنمایی کندوآنان را در حل مشکلات یاری دهد. اهداف آموزش وپرورش زمانی تحقق خواهند یافت که برنامه ها و محتوای آموزشی با توجه به نیازها وامکانات دانش آموزان تهیه و اجرا گردند.  .در مقاله حاضرپس از ذکر مقدمه ای چند د رقسمت تجزیه وتحلیل مطالب به ترتیب به فایده و اهمیت مشاوره،تاریخچه ی راهنمایی و مشاوره،تعاریف راهنمایی و مشاوره،اهداف مشاوره وراهنمایی،ضرورت مشاوره در مدارس ،مشاوره وراهنمایی در نظام آموزش و پرورش ، نقش مشاور در مدارس،امور تحصیلی،تأمین بهداشت روانی،دانش آموزان و مهم ترین وظایف کادر آموزشی در برابر برنامه مشاوره و راهنمایی پرداخته شده است.

مقدمه:
انسان تنها موجودی است که با همنوعان خودبه تبادل نظر می پردازد وبرای شناخت وحل مشکلات خود با آنان مشورت وازراهنمایی آنان استفاده می کند .راهنمایی ومشورت درطول زندگی آدمیان مطرح بوده وآنان باکسانی که مورد قبول واعتمادشان بوده مشورت می کرده اند .باتوسعه علوم انسانی ورشدعلوم رفتاری به راهنمایی ومشاوره به عنوان شاخه ای مستقل ازعلوم رفتاری توجه شد. امروزه راهنمایی ومشاوره به صورت حرفه ای یاورانه برای کمک به افرادی است که دررشد،سازگاری ،تصمیم گیری،روابط خانوادگی،مهارتهای اجتماعی وشیوه زندگی مشکلاتی دارند ومشاوره به این افراد کمک می کند تاراه حل مناسبی برای مشکلات بیابند.

اهمیت مشاوره و مشورت در دین مقدس اسلام کراراً مورد توجه ائمه ی اطهار و بزرگان دین قرار گرفته است .
بشر امروز در یک دوره ی پیچیده زندگی می کند ، یکی از مشخصات این دوره ، تخصصی شدن مسائل و وابستگی افراد به یکدیگر جهت استفاده از تخصص آنها برای تداوم یک زندگی متعادل است . لذت بردن از زندگی شخصی و رشد و تعالی شخصیت ، شکوفا نمودن استعدادها و ارضای نیازها ، اعم از نیازهای اولیه ی جسمانی ، نیاز به امنیت و آرامش ، نیاز به تعلق نیاز به دوست داشتن و دوست داشته شدن ، نیاز به احترام و نیاز به شکوفایی در دنیای امروز فرایند ساده ای نیست ، در تمام این مراحل به مشاور و مشاوره نیازاست .
وظیفه نهاد آموزش و پرورش ، در آماده کردن دانش آموزانی که نیروی انسانی فردا تلقی می شوند ، برای مواجهه و سازگاری با مقتضیات قرن بیست و یکم که از حساسیت ویژه ای برخوردار است بسیار حساس و سنگین است . اضطراب ، افسردگی ، سوء مصرف مواد مخدر ، رفتارهای نابهنجار ، مشکلات تحصیلی ، گرایش ارتباط با جنس مخالف از عمده ترین مشکلات روانی اجتماعی دانش آموزان است ، به طوری که بیش از 32 درصد دانش آموزان از نوعی مشکل اجتماعی روانی رنج می برند .

اهداف آموزش وپرورش زمانی تحقق خواهند یافت که برنامه ها و محتوای آموزشی با توجه به نیازها وامکانات دانش آموزان تهیه و اجرا گردند.ازطریق « خدمات راهنمایی ومشاوره »می توان تواناییها ونیز محدودیت های دانش آموزان راشناخت واز امکانات موجود حداکثر استفاده را به عمل آورد.مشاور تحصیلی با شناخت دانش آموزان در زمینه های گوناگون می تواند آنان را به رشته های تحصیلی مناسب راهنمایی کندوآنان را در حل مشکلات یاری دهد.گرچه آشنایی معلم با فنون راهنمایی تدریس و عملکرد او را مؤثر وپربار می سازد،ولی معلم به تنهایی نه می تواند ونه فرصت داردبه تمام مسائل و مشکلات روانی وخانوادگی وتحصیلی دانش آموزان رسیدگی کندوبرای هر کدام راه حل ارائه دهد.ازاین رو،مشاور تحصیلی با همکاری معلم وخانواده و مسئولان مدرسه می توانددانش آموزان را در جهت رفع مشکلات تحصیلی و خانوادگی و روانی وتأمینثبات عاطفی یاری دهدونهایتاً نیل به اهداف آموزش وپرورش را ممکن سازد.

فایده و اهمیت مشاوره و راهنمایی
راهنمایی کودکان ونوجوانان وبزرگسالان یک فراگرد بسیار مهم و استثنایی در حل مشکلات و معضلات این طبقات سنی می باشد.ضرورت مشاوره و راهنمایی قبل از هر چیز دیگر، در رابطه با حرفه و شغل و مخصوصاً در نظام جدید آموزش و پرورش مطرح می باشد.
چگونگی تجدید نظر و تغییر یک برنامه تربیتی مفیدوسازنده و خلاق به عنوان یک اصل مسلم در جهت توسعه و پیشرفت فرهنگ وتمدن آشکارشده است.پیدایش انقلاب صنعتی در اروپا وانقلاب در تکنولوژی و فرستادن اقمار مصنوعی به فضا،نیاز مراکز صنعتی به نیروهای ماهری که حداکثر کارایی و بازدهی را داشته باشند، همه وهمه تغییر و تحول را در نظام آموزشی کشورها ضروری ساخته است.
اینکه چرا باید برنامه های آموزش و پرورش تغییر وتحول یابند،و همچنین عوامل پیدایش راهنمایی در آموزش و پرورش مربوط به عللی است که مهمترین آنها افزایش بی رویه ی جمعیت به ویژه جمعیت جوان کشورها و افزایش دانش آموزان و عدم تعادل در توزیع دانش آموزان در رشته ها و شاخه های تحصیلی ،ضرورت برقراری تعادل بین بازار کاروتربیت نیروی انسانی و افت تحصیلی می باشند.
آیا با اضافه کردن چند درس یا ادغام نمودن دو یا چند ماده درسی و یا تغییر نام بعضی از مواد درسی می توان گفت که تغییر به وجود آمده است؟پاسخ این سؤال منفی است .بایدخاطر نشان ساخت که هرگونه اصلاح و تجدید نظر ویا تغییرات اساسی می باید از جمیع جهات مورد توجه قرار گیردو نیز باید مشکلات آن را پیش بینی کرده،راههای رسیدن به این هدفها را جستجونموده وجهت اساسی آن راروشن ساخت.
با توجه به همین نکات است که اهمیت و ضرورت مشاوره و راهنمایی به عنوان یک اصل مهم در جریان تعلیم وتربیت آشکار می گردد.مدرسه به عنوان یک نهاداجتماعی باید متناسب با احتیاجات فردی و مقتضیات جامعه باشد.چون جوامع پیوسته در اثر عوامل مختلف (نظیر جنگ ونزاع،بیماری،عوامل طبیعی ،انقلاب و غیره )تغییر می یابند،مدرسه هم به عنوان یک نهاداجتماعی باید متناسب با تغییرات جامعه تحول یابد.مدارس باید با تحولات فرهنگی،علمی و اجتماعی هماهنگ و همگام باشند وبرای پیشرفت در این زمینه ها،متغیر و متحول گردند.
تاریخچه راهنمایی ومشاوره:
دربین ممالک صنعتی،امریکای شمالی نخستین کشوری است که درآن مراکز ویژه راهنمایی ومشاوره تأسیس شده وازمیان افرادی که نخستین بار به ایجاد مرکز راهنمایی در آن سرزمین اقدام کرده اند باید از فرانک پاستور نام برد که درسال 1908 اولین مرکز راهنمایی راکه درحقیقت مرکز راهنمایی حرفه ای بود درشهر بوستن تأسیس کرد.سال 1332 را می توان مبدأ شروع راهنمایی به معنی خاص آن در کشور خود بدانیم درسال 1334 دراداره مطالعات وبرنامه ها دایره ای بنام دایره تحقیقات روانشناسی بوجود آمد که به تهیه برخی تستهای هوش وسنجشهای روانی مبادرت کردوسرانجام کنگره های منعقده درتابستانهای 37 و38 راهنمایی درمدارس را امری ضروری تشخیص داده ومرکزراهنمایی در اداره کل تعلیمات متوسطه به وجود آمد. درسال 1347 اداره کل آموزش راهنمایی تحصیلی دروزارت آموزش وپرورش تأسیس گردید ودرسال 59 طی بخشنامه ای برنامه راهنمایی ومراکز مشاوره وراهنمایی تعطیل گردید. از ابتدای سال 67 ضرورت وجود مشاورین درمدارس احساس شد ومجدداً این رشته شروع به جذب دانشجو نمود.
تعاریف راهنمایی و مشاوره
مطالعه ی نظام های آموزشی جهان نشان می دهد که از خدمات راهنمایی و مشاوره به عنوان تسهیل كننده ی فرایند تعلیم و تربیت در دوره های مختلف تحصیلی به شكل مطلوب سود برده اند. برای راهنمایی تعاریف گوناگونی بیان شده است كه ضمن برخوداری از تنوع ،از وجوه مشتركی نیز بهره مند هستند. برای رعایت اختصار و پرهیز از اطاله كلام تنها به یكی از آن تعاریف بسنده می كنیم:راهنمایی كوششی است انسانی ،برای ایجاد حداكثرتوافق ممكن بین خصوصیات فرد مورد راهنمایی و متقضیات فعالیتی ( تحصیلی یا حرفه ای ) كه بدان مشغول خواهد شد ( شكوهی 1367 ) .
مفاهیمی كه در راهنمایی بكار برده شده است بسیار متنوع و از تنوع دیدگاهی ،بخش عظیمی از فرایند تعلیم و تربیت را شامل می شود . گزاره های ذیل مؤید این موضوع است :
- راهنمایی بخشی از كل جریان تعلیم و تربیت بطور اعم و مدرسه بطور اخص است .
- راهنمایی یك سلسله خدمات و كوشش های منظم و سازمان یافته است .
- منظور از راهنمایی فرد ،كمك به تصمیم گیری آگاهانه وعاقلانه و قرار گرفتن درمسیر رشد و پرورش قوه قضاوت است .
چنانچه راهنمایی را دایره عظیمی از فعالیتهای تربیتی در آموزش و پرورش بدانیم مشاوره به عنوان دایره كوچكتری در قلب آن دایره عظیم جای دارد. به عبارت دیگر یكی از مهمترین خدمات راهنمایی، خدمت مشاوره است.
تعریف مشاوره
یكی از جدیدترین تعاریف مشاوره عبارتی است كه در سال 1965 توسط كرومبولتز بیان شده است . اومی گوید: مشاوره از تمامی فعالیتهای اخلاقی تشكیل یافته است كه در آن مشاور متعهد، تلاش می كند تا به مراجع كمك كند تا به آن دسته از رفتارهایی بپردازد كه بتواند به حل مشكلات و مسائل اومنجر شوند.
اما جامع ترین تعریف مشاوره توسط بوركس و استفلر بیان شده است . به گونه ای كه تقریبا به همه جنبه های كار یك مشاور در فرایند مشاوره اشاره نموده اند.
«مشاوره به رابطه حرفه ای بین یك مشاورآموزش دیده و مراجع دلالت دارد. این رابطه معمولا میان دو نفر است . اگر چه بعضی مواقع مشاوره با بیش از دو نفر صورت می گیرد. این رابطه برای كمك كردن به مراجعان جهت درك و روشن كردن نظرات آنان در مورد محیط زندگی خود و یاد دادن راه رسیدن به اهداف انتخاب شده فردی از طریق انتخاب راههای سنجیده و با معنای فردی و حل مشكلات هیجانی ومیان فردی برگزار می شود».

اهداف مشاوره و راهنمایی
در تعاریفی که از راهنمایی به عمل آمده تصریح شده که به فرد کمک شودتا خود را بشناسد.منظور وهدف از اینکه فرد خود را بشناسد این است که با این شناسایی به صورت انسانی مؤثرتر و خلاقتر ودر نتیجه شادمانتر درآید.چنین فردی در معنایی که کارل راجرز بیان داشته به صورت فعالتر ظاهر می گردد.
ازطریق مشاوره و راهنمایی فرد نه تنها وضع فعلی خود رادرک می کند،بلکه از آنچه که به صورت آن در خواهدآمدنیز آگاه می شود.راجرز معتقد است که هدف بیشتر مشاغل یاری دهنده که شامل مشاوره وراهنمایی نیز می شود،افزایش رشد شخصی وروانی فرد در مسیر رشد اجتماعی است.
بدین طریق راهنمایی دارای دو هدف می باشدکه هدف آنی و دیگری هدف غایی و نهایی می باشد.
1.هدف آنی راهنمایی
هدف آنی راهنمایی کمک و راهنمایی فرد در حل مشکلات تحصیلی،خانوادگی واحیاناً شغلی است، که این را علاج واقعه قبل از وقوع مدانند وباعث جلوگیری از اتلاف سرمایه مادی و معنوی فرد در راهی ناشناخته می شود.
2.هدف غایی ونهایی
عبارت است از اینکه فرد خودقادرباشدیا بتواندکه با بینش صحیح به حل مشکلات خویش پرداخته و عاقلانه رفتار نماید.این است که راهنمایی آنی شرط لازم و مکمل راهنمایی غایی ونهایی وخود رهبری می باشد.
از آنجایی که قشر دانش آموز بیش از هر طبقه سنی دیگری نیاز به مشاوره و راهنمایی دارد،لذا بیشترین اهداف این دانش مربوط به مواردی می شود که در مدارس جنمبه عملی به خود می گیرد.معمولاً هدفهای یک دوره تحصیلی به طور به صورت زیر تحقق می یابد:
الف-برنامه های تحصیلی مربوط به آینده
ب-تحصیلات حرفه ای
ج-فعالیت های هنری
د-فعالیت های مربوط به حفظ سلامت جسمی و فکری
ه-رشد علائق اجتماعی
منظور از این اهداف این نیست که تنها دانش آموز در یک یا چند فعالیت مربوط به این هدفها شرکت نماید،بلکه لازم است برنامه راهنمایی تحصیلی به طریقی ترتیب یابد که دانش آموز با هر کدام از این اهداف درگیری فعالانه داشته باشد.به هر طریق،مشاوره و راهنمایی در دوران تحصیل ،اهداف گوناگون و وسیعی را در هر مقطع تحصیلی دنبال می کند.در خانواده و جامعه نیز اهدافی را دنبال می کند که یکی از مهمترین آنها تجدید سازماندهی خود است.
ضرورت فعالیتهای راهنمایی ومشاوره درمدارس:
یکی از نهادهای اجتماعی، نهاد آموزش وپرورش است که مسئولیت مهمی درتربیت کودکان ،نوجوانان وجوانان بر عهده دارد .نگاه گسترده به نقش آموزش وپرورش به عنوان عاملی مؤثر در فعلیت بخشیدن به امکانات بالقوه وذاتی افراد ،انتقال اندوخته ی تجارب گذشتگان ،ارائه ارزشهای مطلوب،افزایش معلومات وایجاد مهارتهای لازم درافراد برای زندگی وبالاخره تسهیل مسیر حرکت وجودی آدمی به سوی کمال اهمیت این نهاد اجتماعی را بیش ازپیش نشان می دهد. گسترش کمی آموزش وپرورش نشانگر گرایش واستقبال همگان به اثر بخشی این نهاد وگسترش کیفی آن ناشی ازتوسعه معارف ،علوم ورشد بی وقفه تکنولوژی است که این دو بر پیچیدگی وظرافت جریان آموزش وپرورش افزوده است.بنا براین برای تحقق اهداف تعلیم وتربیت ورشد شخصیت کودکان ونوجوانان باید ازخدمات راهنمایی ومشاوره بخوبی استفاده کرد. نقش راهنمایی در آموزش وپرورش افراد به حدی است که عده ای ازصاحب نظران آن را به نوعی تعلیم وتربیت گفته اند وبعضی راهنمایی راتسهیل کننده جریان تعلیم وتربیت می دانند. اگر تربیت را به معنی نشو ونمادادن،زیاد کردن ،برکشیدن وبه حداعتدال سوق دادن آدمی بدانیم ، تعلیم رارشددادن آدمی درتسهیل جریان رشد وکمال آدمی خواهیم یافت. مهمترین عواملی که درضرورت راهنمایی ومشاوره وتوسعه آن درنظامهای آموزش وپرورش مؤثر بوده اند عبارتند از:
1-توجه به اصالت کودک وآموزش وپرورش وی 2- وجود تفاوتهای فردی دردانش آموزان وضرورت شناخت وتوجه به این تفاوتها درامرآموزش وپرورش 3- وجود استعدادهای عمومی واختصاصی در دانش آموزان وضرورت شناخت وپرورش تدریجی وسنجش آنها 4- رشد جمعیت وافزایش گرایشها و علاقه مندی به تحصیل درسطوح مختلف وگسترش علوم وتکنولوژی5- تراکم وتنوع واحدهای درسی دررشته های تحصیلی وضرورت انتخاب مناسب 6- توسعه مشاغل وحرفه وضرورت انتخاب شغل مناسب 7- تغییرنگرشها وارزشهانسبت به انتخاب رشته های تحصیلی وانتخاب شغل 8-گسترش نیازهای جامعه به نیروی انسانی درسطوح مختلف مهارت 9-وجود مسائل ومشکلات جسمانی،عاطفی، اجتماعی،رفتاری، تحصیلی وخانوادگی دردانش آموزان.
خصوصیات مشاوران

خصوصیاتی که مشاورین را بدین وسیله متمایز ومشخص می سازد، موضوع تحقیق بسیاری از دانشمندان بوده است. این گونه تحقیقات از موقعی که مطالعه نقش و وظیفه مشاور در سال 1960 به وسیله اتحادیه امریکایی کارکنان راهنمایی آغاز شد، گسترش یافته است.در سال 1951،ماورر نوشت که رشد شخصی یا پختگی ،مهمترین خصوصیت مشاوران می باشد،اما روش صحیحی برای ارزیابی آن وجود ندارد.هامرین و پولسون ، مطالعه ای را برای این مسئله به تحقیق گذاشتندکه در آن 91 مشاور،خصوصیاتی را که به نظرشان عمل مشاوره را تسهیل می کرد بیان نمودند. این خصوصیات به ترتیب فراوانی پاسخها به شرح زیر به دست آمده است:
1 .فهم یا میزان درک مشاور 2.زمینه همدردی در جریان مشاوره 3.ثبات وپایداری 4.حوصله و بردباری
6.عینیت 7.صمیمیت 8.حضور ذهن 9.انصاف 10.سعه صدر 11.پاکی و صداقت
12.آرامش 13.داشتن فکری باز 14.هوش 15.تعادل اجتماعی 16.ابتکار و خلاقیت

اینها خصوصیاتی بودند که در مطالعه و تحقیق هامرین و پولسون به ترتیب اولویت ، توسط مشاوران شرکت کننده در تحقیق (به تفکیک) خاطر نشان شده بودند. اما اتحادیه تعلیم و تربیت و سرپرستی مشاوران، شش خصوصیت ذیل را برای مشاوران قلمداد کرده و لازم می داند:
1. اعتقاد با هر فرد 2. تعهد در برابر ارزشهای انسانی 3. آگاهی از دنیا 4. داشتن فکری باز 5 . شناخت خود 6. تعهد حرفه ای
راهنمایی و مشاوره درنظام آموزش وپرورش دونقش راایفا می کند:
1- کمک به فرد فرد دانش آموزان به منظور سازگاری با محیط،حل مسائل ومشکلات شخصی ،بروز وظهور استعدادها ورشد وتکامل آنان
2- کمک به دانش آموزان درانتخاب مناسبترین راه ازنظر رشته های تحصیلی وانتخاب مناسب شغلی وبرنامه ریزی وآمادگی برای زندگی
3-ارائه خدمات راهنمایی اعم از:
1-خدمات اطلاعاتی:منظور از این خدمت عرضه اطلاعات نظام یافته ای است تا دانش آموزان بتوانند آگاهی کافی نسبت به برنامه های درسی،رشته های تحصیلی،مقررات وآئین نامه های امتحانی، امکانات آموزشی،حرفه ای وشغلی بدست آورند.تاازروی بصیرت راههای مناسب راانتخاب کنند.عرضه اطلاعات لازم درزمینه روشهای صحیح مطالعه ویادگیری دروس درمدرسه ،اهمیت وارزش علم آموزی،اهداف وانگیزه های تحصیلی،آداب وروشهای برخورد انسانی درمحیط مدرسه،انواع مسایل مشترک دانش آموزان وچگونگی برخوردبا مسایل وشیوه های تقویت اراده وراههای خودسازی درمدارس بسیاربجا وضروری خواهد بود.
2- خدمات مشاوره ای: هدف از این خدمت درمدارس برقراری ارتباطی اساسی بین دانش آموزان ومشاوران است خدمات مشاوره ای، خودشناسی دانش آموزان راتسهیل می کند ودانش آموزان رایاری می دهد تاازطریق ترکیب وتطبیق اطلاعات مربوط به خود ومحیط ،مشکلات خودرا باز یابندوحل کنندوبه تصمیم گیری مناسب بپردازند. این امر مستلزم وجود مشاورانی است که برای این مهم تربیت وآماده شده اند تا دانش آموزان را درحل مشکلات واتخاذ تصمیم های معقول ومناسب یاری دهند. مشاوران، رکن اصلی وپایه اساسی برنامه راهنمایی هستند.افرادی که براساس دانشهای نظری وتجارب علمی ،صلاحیتهای همه جانبه رابرای کمک به دانش آموزان ورفع مشکلات متعددومتنوع آنان باید داشته باشند . مشاوران مدارس باید علاقه مند به دانش آموزان وآگاه به مراحل رشد وتربیت آنان،واقف به اصول ومبانی روانشناسی،تعلیم وتربیت وجامعه شناسی وقادربه بهره مندی ازاصول وفنون راهنمایی ومشاوره ودارای تجربه کاری باشند. مجموعه تلاش وکوششهایی که به شناخت استعدادها ورغبتهای دانش آموزان منجر می شود یاآنان را درانتخاب رشته های تحصیلی ویا شغلی ورفع مشکلات شخصی وسازشی یاری می دهد جزووظایف مشاوران به حساب می آید. برنامه راهنمایی ومشاوره درمدارس متوسطه در سه بعد تحصیلی،شغلی وتربیتی انجام می گیرد.
نقش مشاوردرمدارس:
مشاوران باتسهیل جریان رشد همه جانبه ی فرد،آموزش مهارتهای زندگی فردی ،اجتماعی ،کاهش وحذف موانع رشد،خودشناسی ومحیط شناسی وارائه سایر خدمات یاورانه ی روانشناختی درمدارس نقش بسیارحساسی دارند. عمده ترین اهدافی که می توان ازطریق خدمات راهنمایی ومشاوره به آنها دست یافت عبارتند از:
الف:رشد وتوسعه قوای فکری ومعنوی وعقلی دانش آموزان1. ایجاد پیشرفت درکسب مهارتهای مطالعه 2- راهنمایی دانش آموز برای انتخاب رشته های تحصیلی 3- طرح ریزی برای انتخاب دروس،برای ادامه تحصیلات 4- ترغیب دانش آموز برای بهره برداری خویش بینانه وخلاقانه از نیروی خویش
ب: رشد وتوسعه مهارتهای شغلی وحرفه ای دانش آموز
1- یاری کردن دانش آموزان تا ازتوانائی ها وعلائق حرفه ای خویش آگاه شوند. 2- یاری کردن دانش آموزان تا ازموقعیتها وفرصتهای استخدامی وشغلی جامعه مطلع شوند.3- یاری کردن دانش آموزان تا بر اساس شناسایی خویش وفرصتهای حرفه ای ،به توسعه وپیشرفت در حرفه وشغل خود بپردازندوطرحها وتصمیمات خود را مؤثر سازند.
ج: رشد وتوسعه شخصیت دانش آموز
1.یاری کردن دانش آموز تابرای خود به عنوان عضوی از جامعه احترام قائل شود. 2- یاری کردن دانش آموز تادرایجاد روابط ومناسبات متقابل ،دارای شایستگی شود. 3- همکاری با معلمان درتدارک محیط سالم ومساعد درکلاس تا به رشد روانی دانش آموزان کمک شود. 4- ارتباط با والدین به منظور ایجاد شناخت رفتارهای طبیعی ونیازمندیهای روانی جوانان.
نقش مشاور درامور تحصیلی
دانش آموزان درجریان تحصیل با مشکلات زیادی مواجه می شوند که مشاور می تواند دررفع این مشکلات کمکهای مؤثری به دانش آموزان ارائه دهد که پاره ای ازاین مشکلات را می توان به شرح زیر شمرد.
1- ضعف پایه ی تحصیلی: در مورد چنین دانش آموزانی مشاور باید برای فراگیری دروس پایه از نقطه ای که ضعف دارد برنامه ریزی کند وبا کمک خانواده ضعف پایه ای اورا جبران کند. فشار آوردن ووادار کردن دانش آموز به زحمات شبانه روزی درسطح بالای تحصیلی بدون توجه به پایه بی فایده است .آماده کردن دانش آموز واولیای وی برای چنین برنامه ای نیاز به جلسات مشاوره ای دارد که متولی آن مشاور مدرسه است.
2- کمبود یانبود انگیزه تحصیلی:دانش آموزانی وجود دارند که ازنظر هوشی درحد طبیعی وظرفیت لازم برای یادگیری را دارند،اما انگیزه ای برای درس خواندن ندارند. درمورد اینگونه دانش آموزان که تعدادشان نیز کم نیست مشاورباید علت تنبلی راجستجو وبرای درس خواندن آنها ایجاد انگیزه کند.تشویق کردن به نحوه های مختلف،ایجادزمینه های موفقیت برای دانش آموز،اورا به هنگام ،تأیید کردن ودرمجموع به کار بردن انگیزه های طبیعی می تواند کارسازباشد. مشاوران با همکاری سایر عوامل آموزشی وپرورشی می توانند درسه سطح پیشگیری اولیه، ثانویه وثالث اقدام به فعالیت نمایند. مدرسه مکان مناسبی برای اجرای برنامه های پیشگیری ازمشکلات روانی و عاطفی است وبخش مهمی ازرسالت مدرسه به آموزش سازگاری عاطفی فرد درزندگی اختصاص دارد.لذا مدرسه بهترین فضا وفرصت برای آموزش ترویج شیوه های سازگاری صحیح درزندگی فردی واجتماعی است .مشاوران دربعد پیگیری اولیه با آموزش مهارتهای زندگی وبا ارائه خدمات راهنمایی ،مشاوره واطلاع رسانی در زمینه های تربیتی،تحصیلی وشغلی وتسهیل روند ارضای نیازهای اساسی دانش آموزان،ازجمله شکوفایی استعدادها وتوانمندیها احساس خود ارزشمندی واعتماد به نفس، خود شناسی وارتقای سلامت روانی آنان نقش مؤثری را ایفا می کند. اینگونه خدمات ازطریق تدریس درس مهارتهای زندگی درقالب ساعت پرورشی،اجرای آزمونها وانجام فرایند هدایت تحصیلی واطلاع رسانی شغلی وآموزش فرایند برنامه ریزی تحصیلی وطرح ریزی شغلی درفرصتهای مناسب اجرا می شود.
نقش مشاوران درتأمین بهداشت روانی دانش آموزان
دانش آموزانی از سلامت روانی برخوردارهستند که اولاٌ خودرا فردی ارزشمند وقابل احترام بدانند وبه تواناییهای خود اطمینان داشته باشند.ثانیا بتوانند بدون دغدغه خاطر وناراحتی با واقعیات زندگی مواجه شوند وکل وجودشان را همانگونه که هست بشناسند وبپذیرند،ثالثاٌ با آرامش خاطر واحساس امنیت وبا شوق وامید زندگی کننددانش آموزی که با بحران ومشکل روانی مواجه است توانایی ایستادگی دربرابر فشارهای وارده را ندارد ودرحل مشکلات به طور منطقی وسنجیده عاجز است وتعادل روانی بهم خورده ای دارد .چنین دانش آموزی جهت حل مشکل وبرقراری تعادل به مشاوره نیاز دارد. مشاورین ازعوامل مؤثر تأمین بهداشت روانی دانش آموزان درمدارس می باشند.استفاده ازخدمات راهنمایی ومشاوره درآموزش وپرورش، درنهایت به تأمین بهداشت روانی دانش آموزان منجر می شود.دربهداشت روانیف بهترزیستن وسلامت فکر وبهبود روابط اجتماعی ضرورت دارد.هدف اصلی بهداشت روانی تأمین سلامت فکر وروان و سالم سازی محیط فردی و اجتماعی است . مشاور بی آنکه کسی را به دوش بکشد یا به پیش و پس براند چشم انداز تازه ای را به ماجراهای ذهنی او می گشاید.چشم انداز و نگاهی که به آدمی مجال زیستن می دهد و فرصتی فراهم می کند تا فرد خودش را در ذهنش بازسازی کند و قدرتی را دراختیار فرد می گذارد تا با بهره گیری از آن نوع جدیدی از حضور را در پهنه ی روابط بین فردی تجربه کند . افزون بر این، مشاور وظیفه نظارت بر خویش را نیز بر دوش می کشد
بخشی از مهمترین فعالیتهای اجرایی که مشاوران می توانند در تامین بهداشت روانی دانش آموزان انجام دهند عبارتند از : 1 -شناخت محدودیتهای روانی ، فیزیکی دانش آموزان 2- ایجاد ارتباط صحیح و اصولی بین دانش آموزان و اولیای مدرسه 3 -فراهم آوردن فرصت مناسب برای دانش آموزان به منظور خودشناسی و یادگیری روشهای حل مساله و تصمیم گیری 4- مصاحبه های فردی برای شناخت مشکلات دانش آموزان و راهنمایی آنها 5-برگزاری جلسات مشاوره فردی و گروهی با دانش آموزانی که مشکلات تحصیلی و خانوادگی و شخصی دارند 6-تشویق دانش آموزان به همکاری های اجتماعی 7- ایحاد هماهنگی بین فعالیتهای خانه و مدرسه به منظور بهبود وضعیت تحصیلی و رفتارهای دانش آموزان 8 -برگزاری جلسات مستمر بحث و گفتگوبا دانش آموزان و تلاش در جهت حل مسائل و مشکلات آنان 9- تشکیل جلسات مشاوره با خانواده و یاری دادن والدین برای رفع مشکلات دانش آموزان به شیوه ای درست 10- ارزیابی نیازها و بررسی مشکلات دانش آموزان در زمینه مسائل شخصی ،خانوادگی ،اجتماعی ،تحصیلی،اخلاقی و انضباطی 11- تنظیم و اجرای برنامه های آموزشی در زمینه های رشد و پیشگیری و درمان مشکلات 12- همکاری با معلمان و کمک به آنان در حل و فصل مشکلات دانش آموزان و شرکت درشوراهای مدرسه 13- انطباق دانش آموزان با محیط مدرسه ،معلم و دروس و ایجاد انگیزه های مناسب برای درس خواندن و عدم احساس ناتوانی درموارد شکست تحصیلی با نگاه جامع به اهداف و وظایف آموزش و پرورش .
تفکیک و مرز بندی دقیق بین راهنمایی و مشاوره ی تحصیلی با سایر ابعاد راهنمایی و مشاوره ازجمله راهنمایی و مشاوره تربیتی ، شغلی و حرفه ای اصولی و منطقی نیست .مشکلات دانش آموزان ،زنجیره ای از عوامل فردی و اجتماعی است که نیازمند دیدی جامع نگرو نظام مند به استعدادها و توانائیها و علائق، شخصیت ،ساختار و وضعیت خانواده و سایر متغیرهای محیطی است . مشاور مدرسه با آگاهی از ارتباط تنگاتنگ مشکلات تحصیلی با زمینه های روانی -اجتماعی دانش آموزان , با استفاده از متون و روشهای راهنمایی و مشاوره از طریق شیوه های مختلف فردی ،گروهی و خانوادگی به دانش آموزان کمک می کند تا با بررسی های همه جانبه مشکل بتوانند راه حل یا راه حلهای مناسب را انتخاب و برای اجرای آنها برنامه ریزی نمایند و در نهایت عملکرد دانش آموزان در ابعاد مختلف بهبود یابد.
یکی از روشهای مشخص کردن نقش مشاوران این است که ببینیم شاگردان،معلمان،مدیران و والدین (یعنی گروهی که مشاوران به آنها خدمت می کنند) آنها را چگونه درک می کنند.پیدا کردن آگاهی در این مورد، چگونگی پذیرش مشاوران را از طرف این افراد مشخص می سازد.
تحقیقاتی که راجرزدر زمینه فوق به عمل آمده،معلوم کرده است که بیشتر دانش آموزان معتقدند که برنامه راهنمایی روی هم رفته با ارزش می باشد،اما باید خاطر نشان ساخت که دانش آموزان مورد مشاوره راجرز ،جز در مورد انتخاب حرفه ورشته تحصیلی در بقیه موارد، برنامه راهنمایی را منبعی یاری دهنده تلقی نمی کنند شاید یکی از علل این موضوع عدم پذیرش مشاوران ازجانب شاگردان و نبودن تفاهم میان آنها باشد.
در رابطه با عقاید معلمان نسبت به مشاوران ،باید گفت که« پیرسون» مطالب زیر را یک انگیزه احتمالی عقاید خصمانه درباره مشاوران می داند.برای معلم قبول این که در مدرسه به وجود متخصصان روابط انسانی نیاز هست،مشکل می باشد.زیرا اعتراف به ضرورت وجود این گونه متخصصان،مستلزم این است که معلمان را محدود سازد و این همان چیزی است که معلمان نمی خواهند با آن روبه رو گردند.
مدیران هم نسبت به ضرورت وجود مشاوران در مدرسه ، عقاید مخالفی دارند. در مقاله ای از یک مدیر مدرسه که در مجله « لوک» نقل گردیده است، کار مشاوران را در مدرسه مربوط به مسئله شاگردانی که مدرسه را ترک می کنند،دارای کمترین ارزش می داند و معتقد بود که مشاوران از لحاظ آمادگی و خصوصیات شخصی در درجه دوم اهمیت قرار دارند.این مطلب توسط کاریکاتوری که به وسیله مدیر مذکور رسم شده بود،نمایان گردید این کاریکاتور روشن می ساخت که مشاوران در هر سطحی که مورد ارزیابی قرار گیرند، افرادی غیر مؤثرمی باشند. نتایج تحقیقات دیگر مربوط به قبول مشاوران از طرف اکثریت مدیران، نشان می دهد که آنها،مشاوران را افرادی همه کاره می دانند.با اینکه نظریات ذکر شده ظاهراً با هم مرتبط نیستند اما در واقع رابطه نزدیکی میان آنهاوجود دارد.در نظر گرفتن کار مشاور از لحاظ معیار اداری (برای مثال کارایی ) مخصوصاً با توجه به انتظارات نابجای مدیران ، صحیح به نظر نمی رسد. اختصاص دادن وظیفه ای به یک فرد و توقع اینکه آن فرد همه کاره باشد،نشانگر این است که مدیران جریان واقعی کار را مخفی نگه می دارند و بدون تردید اگر فردی را برای انجام کاری استخدام کنند و بعداً وظیفه دیگری به او محول کنند، او نمی تواند وظیفه اصلی خود را به خوبی انجام دهد. اما عقاید والدین درباره مشاوران دارای اهمیت خاصی می باشد.« اورایف » معتقد است که والدین وظایف مشاوران را به ترتیب ذیل درجه بندی می کنند:
1.برنامه ریزی
2. تلاش برای حل مسائل مدرسه
3. مشاوره با شاگردان در مورد حرفه آینده آنها
4.مشاوره با شاگردان درباره مسائل شخصی.
وظلیف کادر آموزشی و اداری مدرسه در قبال مشاوره و راهنمایی
جریان مشاوره و راهنمایی ، زمانی در مدارس موفق خواهد گردید که به عنوان جزئی از کل برنامه آموزشی مدرسه مطرح شود و هر کدام از پرسنل و کارکنان مدرسه اعم از مدیر و معاون و آموزگاران وظیفه خود را در قبال هسته مشاوره به خوبی انجام دهند.
مهمترین وظایف کادر آموزشی در برابر برنامه مشاوره و راهنمایی عبارتند از: 1. حمایت از برنامه های مشاوره کمک به مشاوره در جهت شناخت دانش آموزان و تسریع انجام کارهای مشاوره. 2.معرفی دانش آموزان مشکل دار توسط آموزگار به مشاور،جهت کمک و حل مشکل آنها.
3.هماهنگ کردن برنامه مشاوره با سایر برنامه های مدرسه.
4. همکاری با مشاوران در جهت شناسایی استعدادهای شاگردان.

نتیجه گیری
برنامه های راهنمایی مدارس را در گذشته به صورت تأمین نیازمندیهای آموزشی،حرفه ای،روانی و اجتماعی کودکان تشریح کرده اند.اما اغلب برنامه های راهنمایی در راه تأمین یک یا دو منظور اقدام نموده وبقیه اهداف را در درجه دوم اهمیت قرار داده و فقط به طور اتفاقی در برآوردن آنها اقدام کرده است،امروز در برنامه های مشاوره به همه جنبه های ذکر شده در بالا توجه می شود،به عبارت دیگر مشاوره میدان عمل خود را توسعه داده ودراختیار دانش آموزان در همه ی مقاطع تحصیلی قرار داده است.
در گذشته مشاوره خدمتی رسمی ولی سازمان نیافته بودکه به انتخاب شغل محدود می گشت وامروز به صورت یک سلسله خدمات راهنمایی وشخصی بسیار پیشرفته وهماهنگ درآمده است،بنابراین مشاوره شامل تمام جنبه های رشدوتکامل شاگرد است.در گذشته راهنما شخصی ناصح بود وامروز نقش مشاور،ارزیابی کننده ی پیشرفت فرد،کمک دهنده به او در حل مشکلات ،رابط بین خانه ومدرسه و هماهنگ کننده ی فعالیتهای راهنمایی کارمندان ومعلمین ،طرف مشورت در تنظیم برنامه درسی است.
در گذشته وظایف راهنمایی ومشاوره به عهده ی معلمین ومدیرانی بود که برای این کار تربیت نشده بودند وامروزگرایش به این است که در مدارس یک نفر مشاور یا متخصص راهنمایی تربیت شده وجود داشته باشد.در گذشته منظور مدرسه فقط دادن تعلیمات وتنها چیزی که ارزشیابی می شد،تواناییهاوعدم تواناییهای ذهنی کودک بود،وبر حسب تواناییهایی که داشت ویا به علت نداشتن استعدادهای مورد نیاز به او توصیه می شد که فلان رشته راانتخاب کند ویا فلان دوره را انتخاب نکند،اما امروز پیشرفت همه جانبه ی کودک مورد نظر مدارس جدید می باشدوتنها به کسب مهارتهای آموزشی ویادگیری های درسی اکتفا نمی شودبلکه هدف، رشد همه جانبه شخصیت کودک می باشد تا به جایگاه و مقام یک فرد بزرگسال کامل برخورداراز سلامت روان برسد.ازجمله اموری که مورد توجه است،سازگاریهای حرفه ای،اجتماعی وشخصیتی اوست،مفهوم تازه ی آموزش وپرورش عبارت است از سازگاری با موقعیت های زندگی و خدمات راهنمایی با هدف حمایت از مدارس وایجاد تسهیلات لازم برای رسیدن به آن سازمان یافته است.
برنامه ی جدید راهنمایی با تأکید بر رشد سلامت روان کودک گسترش می یابد ولذا اجرای آن به صورت توجه به همه ی جوانب رشد کودک وهمگی ابعاد شخصیت اوبرروش قدیمی تشخیص ودرمان برتری چشمگیری یافته است با این تعبیر لزوم وگسترش خدمت راهنمایی ومشاوره در تمام مقاطع تحصیلی ازابتدایی تا دبیرستان یک ضرورت مسلم در همه جوامع پیشرفته است.                           

تاثيرات محبت و تشويق در تعليم و تربيت

طبق تحقيقات به عمل آمده در مورد اينکه چرا کودکان مسووليت پذير نيستند خانواده ها را به سه گروه تقسيم کرده اند:
الف) خانواده هايي که قانون رفتاري در آنها وجود ندارد و به خانواده هايي به هر جهت معروفند.
ب) خانواده هايي که قانون دارند ولي اصرار بر اجراي آن ندارند مثلا بچه بايد ساعت 8 بخوابد ولي پدر مي گويد عيبي ندارد فردا جمعه است بگذار چند ساعتي ديگر بيدار بماند. عدم وحدت در مشي خانواده ها باعث مي شود کودک به سمتي که به نفع او قانون صادر مي کند کشيده شود.
ج) خانواده هايي که خود قانون را عوض مي کنند مثلا امروز به بچه ها مي گويند به کوچه نرو سر کوچه بد است ولي فردا که مهمان دارند و کار بسيار، به بچه هاي خود مي گويند برو سر کوچه و با بچه ها بازي کن.
بچه هاي اين سه گونه خانواده ها مسووليت پذيري نمي شوند و براي اينکه کودک مسووليت پذير باشد ابتدا بايد خود خانواده مسووليت پذير باشد و دوم اينکه به تدريج شروع به مسووليت پذيري کودک کند و سوم توام کردن مسووليت با تشويق است البته نبايد تشويق ما صرفا مادي باشد بلکه مي توان با به کار بردن کلمات زيبا و استمرار در روشمان آنها را تشويق به انجام دوباره عمل کنيم. تاکيد بر اين است که نبايد از جملا ت آرام استفاده کرد مورد دومي است که در تحصيل و زندگي موثر است.
هر انساني به سه نوع محبت نياز دارد:
1- اينکه به او محبت شود.
2- به ديگران محبت کند.
3- شاهد محبت ديگران به هم باشد. www.zibaweb.com
درباره تشويق و ترغيب و اينکه در پرتو اين عامل مي توان تحرک و پويايي به وجود آورد نمي توان به خود شک و ترديد راه داد. همه احتياج به تاييد و تشويق دارند، شاگرد دوست دارد پدر و مادر و معلمش کار او را مورد تاييد قرار داده و به او آفرين و تحسين بگويند. نگاه کردن به تکاليف دانشآموزان خود يک نوع تشويق براي او محسوب مي شود. عمق تاثير تشويق را در برگ هاي صدآفرين به وضوح مي توان درک کرد. کودک با دريافت يک برگ صدآفرين چگونه به شوق و ذوق آمده آن برگ را به همه فاميل و آشنايان خود نشان مي دهد؟ تشويق مي تواند در دانشآموزان خلا قيت و ابتکار به وجود آورد.
بدون ترديد مي توان ادعا کرد که در پرتو تشويق خلا قيت و ابداعات به وجود ميآيد به طور يقين افرادي که دست به اختراعات زده و قاره ها را کشف کرده اند، اگر عوامل متعددي در پويايي آنها موثر بوده بدون ترديد نمي توان نقش تشويق و ترغيب را در آنان ناديده گرفت و شايد بتوان ادعا کرد که اساسا پيدايش هنرهاي زيبا و علوم گوناگون مديون تشويق ها و ترغيب ها بوده است.
نکته ظريف و دقيقي که در امر تشويق وجود دارد و بسياري از آن غفلت مي نمايند اين است که تشويق نبايد در انحصار افرادخاص قرار گيرد بلکه بايد عموميت داشته باشد تا همه را به تحريک و پويايي وا دارد. به عنوان مثال اگر بگويد هر شاگردي که در املا بيست بگيرد به او جايزه خواهم داد واضح است که اين نوع تشويق عده معدودي را به حرکت خواهد انداخت، ولي اگر بگويد هر شاگردي که بيست بگيرد يا سه نمره به نمره قبلي خود بيفزايد جايزه به او خواهم داد واضح است که در نوع دوم حرکت و فعاليت در شاگردان به طور گسترده اي انجام خواهد شد و حتي شاگردي که نمره املا يش صفر شده او هم به فکر پيشرفت و تعالي خواهد افتاد.
چرا کودکان به خود اعتماد ندارند ؟
يکي از مشکلا تي که کودکان و نوجوان دارند اين است که به خود اعتماد ندارند.اين عدم اعتماد دو علت اساسي دارد، اول آن که کودک و نوجوانان هنوز وضع اش تثبيت نشده است و در هر کار و جرياني دست ودلش مي لرزد و ترديد دارد نمي داند مي تواند يا نمي تواند.
دوم اين که بزرگترها مجال و فرصت لا زمه را به آنان نمي دهند يعني نمي گذارند کودکان و نوجوانان ارزشمندي هاي خود را بروز دهند.
هميشه با کلمه هنوز زود است يا اين که کار شما نيست کودکان و نوجوانان را دلسرد مي نمايند و از انجام کارها و خلق ابتکارات ممانعت به عمل مي آورند نکته بسيار دقيقي که مي توان آن را علت اساسي دانست اين است که در خانواده ها و محيط مدارس اساسا روح تاييد و صحت گذاشتن وجود ندارد، لذا کودکان و جوانان اين مرز و بوم جز عده اي همه عملا تحقير شده هستند. رغبت و علا قه ها در آنان مرده است. ما بايد بدانيم که براي ساختن انسان در درجه اول بايد او را تاييد کنيم چرا که با اين تاييد موجوديت او را تثبيت مي کنيم.
بديهي است که کودک و نوجوان وقتي توسط ديگران مورد تاييد قرار مي گيرد به خود اعتماد پيدا کرده و همين اعتماد راه پيشرفت را براي او فراهم مي کند. بهترين راه براي اعتماد پيدا کردن دانشآموزان اين است که مورد تاييد معلمان خود قرار گيرد و با اين کار به آنان جان و رمق مي دهند و دانشآموزان خود به خوبي در مي يابند که در اثر تشويق و مورد تاييد قرار گرفتنشان از طرف معلم پيشرفت کرده و موفق شده اند و خود را مديون تاييد معلمان و ديگران مي دانند.
رشد فکري و عقلا ني شاگرد
شايد عده اي از معلمان يا بيشتر جزو کساني هستند که سعي و تلا ش در تمام کردن دروس خود داشته با اهتمام فوق العاده اي از باي بسم الله تا تاي تمت کتاب را دقيقا درس مي دهند.www.zibaweb.com
واقعيت اين است که از چنين معلماني بايد تشکر کرد و امتنان به عمل آورد که در تدريس خود دچار سهل انگاري و مسامحه نشده همه مطالب درس را که آموزش و پرورش تشخيص و تعيين نموده به شاگردان درس مي دهند ولي در اينجا اين سوال مطرح مي گردد که آيا رسالت معلم تدريس خوب و پايان دادن دروس کتاب است يا نه و به عبارت ديگر آيا معلم در ارتباط با شاگرد رسالتش تنها تدريس است و با خود شاگرد از نظر آموزش برنامه ديگري ندارد؟ بديهي است تمام محور بحث در اين مقاله بخش آموزشي است و الا پرواضح است که معلم به طور غيرمستقيم رسالت مهمي به عهده دارد که آن تربيت و پرورش اخلاقي شاگرد است ولي هدف اين مقاله اين است که در رابطه با بخش آموزشي هنر معلم بودن تنها در انحصار تدريس خوب و پايان دادن دروس نيست بلکه معلم در ضمن تدريس بايد فکر و انديشه شاگرد را به کار گرفته آن را به کار اندازد نه اينکه سلسله معلومات را در انبار ذهن شاگرد انباشته سازد. براي توضيح بيشتر بايد با سيستم و به اصل علم و دانش توجه کرد، لذا بيشتر ديده شده که شاگرد پس از امتحان دادن کتاب درس را با بي اعتنايي دور انداخته توجهي به آن نمي نمايد و گاه آن را پاره مي کند. چون هدف تحصيل مدرک است با هر جان کندني آن را به دست مي آورد و خواه با التماس و نمره گرفتن خواه با تقلب و کلک زدن خود را به اين هدف مي رساند. در حوزه هاي علميه به جاي مدرک خود علم و دانش مطرح است لذا طلبه ها از اول تلاش مي کنند اهل درک و استنباط بوده و خود را به درجه اجتهاد برسانند. يکي از ويژگي هاي درس طلبگي اين است که شاگرد حالت رکود و پذيرش تنها را ندارد بلکه حالت پويايي را داشته با اينکه شاگرد است ولي به فکر و انديشه خود متکي بوده در مواردي با استاد خود به مباحثه و گفت وگو مي پردازد اين ويژگي از عالي ترين تجليات روش تدريس خوب است زيرا معلم در عين اينکه معلم است ولي هدفش تنها تدريس کردن نيست معلم هدفش پرورش شاگرد است. در پرتو اين گونه تدريس ها شاگردان از نظر فکري پرورده مي شوند و متکي به خود بار مي آيند و اهل نظر و استنباط مي شوند. جامعه انقلابي ما به معلومات و داده هاي ذهني احتياج ندارد بلکه دنبال انسان فکور مي گردد انساني که اهل فکر و انديشيدن باشد انساني که متعهد و متکي به خود بوده بداند که خداوند با آفرينش انسان عالي ترين تجليات آفرينش خود را به ظهور رسانيده عملا همه زمينه هاي تکامل را در انسان به وديعه نهاده است. منتهي انسان ها با انديشيدن و اتکا به خود بايد اين سودمندي ها را از عمق جان  خود استخراج نمايند.
نسخه شماره 1797 -
http://www.mardomsalari.com/

******************

تاثیر بیشتر تشویق در مقایسه با تنبیه  ، تنبیه در کودکان تاثیر زیادی ندارد!
۰۸ مهر ۱۳۸۷

به گزارش شبكه خبر، دانشمندان بر اساس بررسی های جدید دریافتند ، كودكان تا سن 12 سالگی برداشت چندان درستی از تنبیه ندارند و به تشویق به مراتب بیش از تنبیه واكنش نشان می دهند .
محققان با بررسی مغز كودكان با روش ام آر آی دریافتند ، تشویق كودكان در سن 8 سالگی ، مراكز ویژه رفتاری را در مغز تحریك می كند و كودك رفتارهای مثبت خود را كه تشویق شده است ، تكرار می كند.
اما این بررسی نشان می دهد: تنبیه در كودكان 8 ساله چنین تاثیری ندارد و كودك در این سن نمی تواند درك كند كه در صورت مشاهده واكنش منفی برای یك فعالیت ، نباید آن را دوباره تكرار كند.
http://www.bazyab.ir/

**********************

روشهای افزایش تاثیر تشویق دانش آموزان در کلاس درس
 

مبانی نظری : از آن جایی كه انسان موجودی است كه همیشه خواسته مورد تشویق دیگران قرار گیرد و از تنبیه متنفر بوده و از طرفی خداوند متعال بر خود «تبارك اله احسن الخالقین»گفته لذا رویكرد نظام آموزش و پرورش با دید گاه نوین و بر پایه اصول روانشناسی تثبیت تشویق و حذف تنبیه علی الخصوص تنبیه به شكل بدنی است .
اسكنیر معتقد است كه در انسانها یك استعداد ارثی وجود دارد كه طبق آن افراد نسبت به كسانی كه با آنها رفتار محبت آمیز دارند (تقویت كننده هستند)با محبت رفتار می كنند و نسبت به كسانی با آنها رفتار خصمانه دارند (تنبیه كننده هستند)با پرخاشگری رفتار می كنند .
از چهره های معروف یونان می توان افلاطون را نام برد. افلاطون بر آن است كه تربیت باید از دوران كودكی آغاز گردد زیرا در این دوره كودك چه از نظر جسمانی و چه از نظر روانی آماده پذیرش است . افلاطون تنبیه را وسیله ای برای بیدار كردن و تربیت می داند نه انتقام جویی .
از نظریه پردازان قرن هیجدهم روسو را می توان نام برد. افكار روسو نسبت به زمان خود خیلی پیشرفته است و كاملاً تازگی دارد او كودك به معنی فرد را مركز تمام تو جهات آموزش و پرورش قرار داد رو سو بر فعالیت كودك نادرستی روشهای تنبیهی را كه تا آن زمان در كار بود نشان داد. فلسفه تربیتی كانت خود رهبر ی است . به نظر او پاداش از كودك موجودی تابع می سازند در حالیكه بتوان كودك را به تفکر شخصی رهبری كرد. شهیدثانی با طراح محتا طانه ای این قانون را مطرح می كند می گوید : معلم بنا به اظهار محبت به شاگردان و التفات و احترام به آنها تبعیضی را معمول دارد. اگر شاگردان در سن فضایل، دریافت و سایر مزایا با هم برابر و مساوی بودند محبت و التفات خود را عادلانه میان آنها توزیع نماید. در خصوص تنبیه نیز نظرات مختلف بیان شده است قرنها این باور وجود داشته است كه تنبیه شیوه مؤثری برای كنترل رفتاراست اما باید توجه داشت كه تنبیه چند عیب مهم دارد: نخست این كه آثار آن مثل نتایج پاداش قابل پیش بینی نیست پاداش می گوید آن چه را که انجام داده ای تکرار کن، تنبیه می گوید :از آن دست بکشی. اما نمیگوید به جای آن چه کار کن در نتیجه رفتار نا مطلوبتری ممکن است جایگزین رفتار تنبیه شده بشود سوم اینکه عوارض جانبی تنبیه ممکن است نامطلوب باشد . به طور کلی اسلام تنبیه (تنبیه بدنی) را جهت تربیت کودکان روشی مناسب نمی داند که معتقد است کودک و نوجوان بدین روش خو گرفته و کاربرد تنبیه بدین گونه در آنان اثرات نامطلوبی به جای می گذارد. معروفترین قانونی که اسلام معلمان ومر بیان را بدان دعوت نموده است تا در جهت تعلیم و تربیت بهره برداری کند قانون تشویق است زیرا انسان موجودی است که بر مبنای فطرت خدادادیش حب ذات دارد به خودش محبت می ورزد همچنین از آنان اموری که اورامحبوب جامعه و افراد می كند خشنود می شود. دیدگاه امام خمینی (ره) درباره تشویق كودكان و تعلیم و تربیت دیدگاهی وسیع ، عمیق و دقیق داشته اند و در زمینه های تخصصی تعلیم و تربیت چنان دیدگاه و عملكردی ازخود نشان داده اند كه گویی در این رشته تحصیل كرده اند ؛ مثلاً درباره تشویق كودكان ، كارشناسانه به جزییات نقاشی كودكی توجه نشان می دادند . به این مورد توجه كنید :روزی یكی از بچه های اقوام امام ، پیش ایشان می رود و نقاشی قشنگی را به امام نشان می دهد . امام به نقاشی او خوب نگاه می كنند و از او می پرسند : " این نقاشی را خودت كشیده ای ؟ " بچه جواب می دهد :‌ " نه ، نقاشی را كس دیگری كشیده ، من فقط آن را رنگ زده امامام از صداقت بچه خیلی خوششان می آید ، به او می گویند . " بارك الله ، خیلی قشنگ رنگ آمیزی كرده ای ... " و یك جعبه مداد رنگی به بچه جایزه می دهند .
تنبیه بدنى آخرین مرحله است كه در صورت عدم موفقیت در مراحل قبل، با وجود شرایط خاصى از آن استفاده مى شود. شیوه هاى تنبیهى به طور كلى و تنبیه بدنى به طور خاص، محل اختلاف صاحب نظران است. برخى مثل سعدى و مولوى طرفدار تنبیه بدنى بوده، استفاده از آن را تجویز مى كنند. برخى دیگر چون غزالى، بوعلى و ابن خلدون، مربى را از تنبیه بدنى بیش از سه بار یا در مواقع خشم بازداشته اند. در میان روان شناسان نیز برخى همچون رین و هولز با وجود شرایط خاصى استفاده از تنبیه را در امر تغییر رفتار مفید مى دانند. با وجود این اغلب روان شناسان مخالف استفاده از تنبیه براى یادگیرى یا تغییر رفتار هستند.
اسكینر با جدیت بیشترى، استفاده از تنبیه را به طور كلى خطرناك و نامطلوب و بى تأثیر مى شمارد و دلایل چندى را براى مدعاى خود ذكر مى كند:
- تنبیه آثار جانبى نامطلوبى به بار مى آورد; مانند ترسِ تعمیم یافته.
- تنبیه به ارگانیسم نشان مى دهد، چه كار نكند نه این كه چه كار بكند.
- تنبیه صدمه زدن به دیگران را توجیه مى كند.
- متربى اگر در موقعیت مشابه قرار گیرد و تنبیهى نباشد، ممكن است وادار به انجام همان كار شود.
- نسبت به عامل تنبیه كننده و دیگران پرخاشگرى ایجاد مى كند.
- تنبیه اغلب یك پاسخ نامطلوب را جانشین پاسخ نامطلوب دیگر مى سازد; مانند گریه به جاى بى انضباطى.

شیوه اجرا
استفاده از تقویت كننده های مختلف به صورت مثبت در افزایش رفتار دانش آموزان و همكاران و اولیاء بسیار مؤثر است.
از جمله روش های اجرایی كه در بحث تقویت كننده های مثبت مد نظر است ،عبارتند از:
- جوایز و تشویقات باید تعریف شده باشند یعنی اینكه جوایزی كه مد نظر قرار می گیرند بایستی تعریف شده و با هدف باشد تا دانش آموز بداند تا چه اندازه اگر تلاش بكند بدان پاداش ها خواهد رسید.
- دومین روش و شیوه در ارائه پاداش ها و تشویقات در معرض دید بودن پاداش ها است چرا كه اگر دانش آموزی پاداشی را كه دریافت خواهد كرد.
به عینیت و در ظاهر ببیند و با خیال راحت و با اطمینان بیشتری به فعالیت می پردازد .
- مشوق ها طوری طراحی شده اند كه تمامی عوامل مدرسه (معلمان – اولیاء – دانش آموزان)را به نوعی با خود درگیر می نماید و در ارائه آن نقش مهمی دارند .
- تشویق بایستی در تعریف به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم به علوم پایه و مهارت خلاقیت ارزش بیشتری داده و آنها را تقویت نماید .
- همچنین تشویقات طوری طراحی و به كار گرفته شده اند كه بتواند در بین دانش آموزان ایجاد رقابت سالم نمایند و در جهت رسیدن به آنها خیزشی هماهنگ و برانگیختگی قوی ایجاد شود و از ارزش اجرایی بسیار بالایی برخوردار باشد .
- از همه مهمتر در بحث تشویق ،تشویقها طوری طراحی شده اند كه فقط نبایستی به دانش آموزان ممتاز توجه كرد بلكه به دانش آموزان متوسط به پایین وضعیف نیز توجه بیشتر ی نمود چرا كه این گروه بیشتر از گروه اول نیاز به تشویق و ترغیب دارند و چنان چه اگر كوچكترین حركت و پیشرفت آنها مورد توجه و تشویق قرار گیرد و احساس كنند به آنها نیز توجه شده و پیشرفت آنها در نظر تعلیم دهنده بسیار با ارزش است اغلب تا حد دانش آموزان متوسط به بالا و ممتاز نیز حركت می نمایند لذا در این شیوه مدیریتی به دانش آموزان ضعیف و متوسط به اندازه دانش آموزان متوسط به بالا و ممتاز به صورت یكسان توجه می شوند و جوایزی كه در نظر قرار می گیرد از نظر ارزش و قیمت با توجه به تعاریفی كه از جوایز خواهد آمد با هم برابر ند. تشویق درست و به جا عامل موثر و سازنده در تربیت افراد است كه می تواند انگیزه كافی و لازم را ایجاد نماید تا بتواند به توانایی ها و ارزش های خود پی ببرد و موجبات رشد عقلی و تربیتی آنان را فراهم آورد و باعث تقویت رفتار های مطلوب گردد. و مواردی در شورای مدرسه به بحث وبررسی رسید كه تشویقات با انگیزه ها و تمایلات كودك و نوجوانان مطابقت داشته باشد و

اصول زیر رعایت شود:
- در تشویق لازم است اصل عمل كودك مورد تشویق قرار گیرد .
- تشویق در میان همسالان و دوستان بهتر از تشویق در تنهایی است .
- تشویق به اندازه و باید به موقع انجام گیرد .
- تشویق متناسب با میزان فعالیت و انتظار كودك باشد .
- تشویق گاه گاه انجام شود موثرتر است .
- تشویق بهتر است بلافاصله بعد از انجام كار صورت گیرد .
- شكل و چگونگی تشویق در افراد مختلف فرق می كند كه باید مورد توجه قرار گیرد
- تشویق و پاداش غیر منتظره موثرتر است .
- شخصیت تشویق كننده نزد تشویق شونده محترم و با ارزش باشد.
رعایت نكات زیر بر تأثیر تشویق مى افزاید:
- تشویق وسیله اى براى برانگیختن و تقویت است و نباید خودش به صورت هدف درآید و تمام ذهن و فكر متربى را به خود مشغول كند. تناوب در تشویق، بالا بردن آن از سطح فیزیكى به اجتماعى و معنوى، و مستحق تشویق بودن (حالت رشوه نداشتن) تا حدى اشكال پیش گفته را برطرف مى كند.
- علّت تشویق كردن باید براى متربى كاملا معلوم باشد.
- تشویق به موقع و متناسب باشد، تا تأثیر و كارآیى داشته باشد.
-در موقع تشویق نباید او را با دیگران مقایسه كرد; زیرا جنبه بدآموزى مى یابد.
- تشویق و تحسین در حضور جمع تأثیر بیشترى دارد; زیرا دیگران را هم برمى انگیزد. - محرومیت از پاداش و پاداش به نیكوكار: از این مرحله وارد شیوه هاى تنبیه مى شویم. مربى مى تواند جهت فرونشاندن رفتار ناشایست متربى، وى را از بعضى پاداش ها و مواهب مورد انتظار محروم سازد و یا این كه با پاداش دادن به نیكوكار او را متوجه محرومیت خود سازد و به اشتباهش واقف گرداند. این سخن زیبا از حضرت على(علیه السلام) است كه فرمود: «بدكار را با پاداش دادن به نیكوكار، از عمل بد بازدار.»

راه كار های اجرایی در مدرسه
حمد و سپاس خدای را كه انسانها را اشرف مخلوقات قرار داد و ما معلمان را مبلغان تعلیم و تربیت،بنده در حدود 3 سال است كه مدیریت مدرسه راهنمایی دخترانه را عهده دار هستم و در طول این سال از الگو های مختلفی استفاده كرده ام از جمله روابط انسانی مطلوب و مدیریت زمان .
امسال درصد بر آمدم كه راه های استفاده موثر ازتشویق را برای رسیدن به اهداف آموزشی مد نظر قرار دهم و تلاشهاو طرحهای كه برای برقراری این الگو در بین دانش آموزان و معلمان و اولیاء انجام داده ایم تا به این هدف برسیم .
بی شك نقش الگو های آموزشی كه در قالب طرح های آموزشی ارائه شده در فر آیند آموزش یاد دهی و یاد گیری و مشاركت اولیاء بسیار موثر بوده و قابل انكار می باشد ، لذا ما سعی كردیم كه این طرح ها را با جدیت و به صورت دقیق به مورد اجرا بگذاریم . علاوه بر آن طرح ها و برنامه های دیگر كه به نظر ما در امر آموزش تربیتی موثر و مفید بود و به مورد اجرا گذاشته ایم كه درصفحات بعدی شرح این طرح ها و برنامه ها آمده است .www.zibaweb.com
طرح های اجرایی در مدرسه بر اساس این الگو:
- معلم برتر دانش آموزی
- هم اندیشی اولیا ومربیان
- نمایشگاه خلاقیت
- هرچه می خواهد دل تنگت بگو
- خاطره نویسی معلمان ودانش آموزان-دوستی وهم كلاسان من
- پرچم افتخار درسی وانضباطیو اخلاقی
- جشن تولد معلمان و دانش آموزان
- خبر وجمع آوری اطلاعات
- مشاوره وپاسخ گویی
- بهداشت یار مدرسه
- تحویل كارنامه وجشن
- ناظم دانش آموزی
- اسوه نماز وآموزش عملی
- شمع نبوت (ولادت وشهادت)
- تلاش ،كوشش،جایزه
- استفاده بهینه از زنگ تفریح
- ولی برتر مدرسه
- درخت سبز سیب سبز
- دختران نمونه غنچه های زندگی
- خود ارزیابی دانش آموزان ،معلمان واولیاء
- نامه ای به خدا
- یاوران همیشه پر توان
- گنجینه جوایز معلمان واولیاء
- خیران افتخاری .
نتیجه گیری
طبیعت انسانها به گونه ای است كه وقتی در انجام امور مورد تشویق قرار می گیرند ، معمولاً در صدد بر می آیند تا آن امور را بهتر انجام دهند . بدون تردید تشویق و ترغیب از مهمترین اركان روان شناسی تربیتی و عاملی مؤثر در تحریك انگیزش های پیشرفت و عملكرد فرد در فرایند یادگیری و تقویت رفتارهای مطلوب است . همه انسانها حتی بزرگسالان ، تا آخر عمر نیاز به تشویق دارند . تشویق موجب رغبت و دلگرمی و نشاط و تحرك می شود و انسان را به جدیت وادار می كند . انسانی كه مورد تشویق قرار بگیرد احساس آرامش و رضایت خاطر و اعتماد به نفس می كند و برای جدیت بیشتر و تحمل دشواری ها آماده می گردد . برعكس ، اگر مورد نكوهش یا ناسپاسی قرار گرفت دلسرد و بی رغبت می شود و احساس حقارت و ضعف می كند و نمی تواند از استعدادهای خویش به نحو مطلوبی استفاده نماید . اصل تشویق و تنبیه به عنوان امری مسلم در تربیت اسلامی شناخته و پذیرفته شده است . اصولاً بهشت و جهنم ، انذار و تبشیر پیامبران ، آیه های مربوط به پاداش و كیفر ، وعده و وعیدهای شوق انگیز و خوفناك و ... همه جلوه هایی از تشویق و تنبیه هستند .
اگر بخواهیم یک مدرسه فعال وپویا داشته باشیم یکی از مهمترین عامل پویایی و زنده بودن آن مدرسه توجه به اصول تشویق خواهد بود چرا که اگر مدیریت مدرسه با اصول تشویق آشنایی داشته باشد وفردی آگاه و متخصص باشد زیر مجموعه آن مدیریت نبز که شامل دانش آموزان و همکاران و اولیاءو دیگر عوامل هستندبه تبعیت از آن ودر کنار آن افرادی دانا وتوانا مبتکر وخلاق خواهند بود که برای رسیدن به اهداف مدرسه با در نظر گرفتن تمام شرایط مدیریت با جان ودل کوشش وفعالیت خواهند کرد. راز موفقیت در این است که بدانیم چگونه می توان تشویق کرد و راههای تشویق موثر را دانست .از مجموعه هنجارها ونا به هنجارهای آموزشی و محیط آموزشی وعوامل وکار کنان و دانش آموزان واولیاء در مفهوم تشویق که از مهمترین نتایج آن ارتقاءروحیه دانش آموزان ومقابله با پدیده شوم افت تحصیلی وبکار گیری مشارکت اولیاءوبا مد نظر قرار دادن تمامی جوانب وابعاد جامعه آموزشی وتاثیرات متفاوت روانی اقتصادی واجتماعی نه تنها دانش آموزان و اولیاء وسایر همکاران تاثیر مثبتی می گذارد .
پیشنهادات
-برای ایجاد انگیزه در دبیران و همکاران محترم ،لازم است که کار های آنان به جای خرده گیری مسئولان آموزشی از خدمات آموزشی آنان به نحو احسن تقدیر و تشکر به عمل آید
-توجه به مسئله تشویق و تنبیه : ضروری است که سازمان آموزش و پرورش و اولیاء و معلمان توجه ویژه ای به آن معطوف داشته تا درچگونگی روابط اولیاء مدرسه و معلمان با دانش آموزان تغییرات مثبت ایجاد شود.
-سازمان آموزش وپرورش با ایجاد دوره های ضمن خدمت مربیان ومدیران را با اصول اولیه روانشناسی با تکیه بر مفاهیم تشویق و تنبیه واهداف تشویق وتنبیه جهت بالا بردن فعالیت های یاددهی ویاد گیری اقدام نمایید
-در مدارس یک مشاور متخصص و آشنا با اصول روانشناسی و دلسوز به کار گمارده شود و متصدی این مسئولیت در کارهای فردی وگروهی ونیازهای روانی دانش آموزان فعالیت نشان دهد و آنها راشناسایی کند تا در نحوه تشویق وتنبیه معلمان ومیر مدرسه از آن نیازها استفاد ه شود وتشویق از روی آنها صورت گیرد. http://www.ommatandreyhane.mihanblog.com
***********************

   

تحصیل فرزندان امروزه یکی از دغدغه های مهم خانواده های کشورمان را تشکیل می دهد این دغدغه بیشتر به دلیل وابستگی آینده فرزندان به میزان توفیق آنان در تحصیل استاگر چه این دل نگرانی ها برای اعتلا و ارتقای تحصیلی فرزندان و در کل نظام آموزش و پرورش نقطه ای امید بخش و خوشایند به حساب می آید.در شکل دیگر نوعی اضطراب و تشویش برای خانواده ها و دانش آموزان فراهم می نماید که چنانچه فردی مراحل تحصیل را به شکلی کامل طی نماید و راه یابی او به دانشگاه دچار اشکال گردد دیگر نمی تواند فردی موفق و شهروندی مؤثر به لحاظ اجتماعی به شمار آید.به نظر می رسد نظام تربیتی ما باید به گونه ای برنامه ریزی شود که از سویی افت تحصیلی را کاهش دهد و کارایی آموزشی را بالا ببرد و راه های پیشرفت تحصیلی را برای اعتلای آموزشی در پیش گیرد و از سوی دیگر ملاک توفیقات اجتماعی و شغل یابی را تنها مدارک تحصیلی دانشگاهی شاخص قرار ندهد.بلکه شایستگی های فردی، ابتکارات انسانی و تلاش های سازنده افراد را به عنوان ملاک اعتباری برای شاخص های اجتماعی و نیاز های شغلی مورد توجه قرار دهد.یکی از مشکلات نظام های آموزشی هر کشور افت تحصیلی است که یک نظام آموزشی کارآمدکمترین افت و بالاترین بازدهی را دارد.وقتی صحبت از افت تحصیلی می شود شامل جنبه های مختلف شکست چون غیبت مطلق از مدرسه ترک تحصیل قبل از موعد مقرر، تکرار پایه تحصیلی ، کیفیت نازل تحصیلات دانش آموزان با آنچه تداعی میگردد.

ضرورت توجه به دوران راهنمایی تحصیلی
آغاز دوران راهنمایی تحصیلی شروع دوران نوجوانی کودکاناست.کمک به نوجوان برای یافتن و شناخت توانائیها، امکانات و ظرفیتهای درونی می تواند نقطه شروع تربیت این دوران پر آشوب باشد که خود راه را برای یکی از مختصات این مرحله یعنی یافتن هویت و نقش اجتماعی باز می کند. حیات جمعی و نیاز به عضوی از گروه بزرگتر بودن مقدمه فعالیتهای اجتماعی می شود و از آنجا که در عصر حاضر تحصیلات نقش و تاثیر زیادی در دستیابی به این مهم دارد راهنمایی تحصیلی مقدم بر راهنمایی شغلی قرار می گیرد. در سيستم آموزشی ما دوره راهنمايي تحصیلی بعد از ابتدایی این وظیفه را به عهده دارد. یعنی در این دوران دانش آموزان به رشته های تحصیلی مناسب هدایت می شوند. هرچه هدایت تحصیلی صحیح تر و با روشهای اصولی تر انجام گیرد نتایج کاملتر و موفق تری به دنبال خواهد داشت. بروز و ظهور استعدادهای فردی در دوره نوجوانی هر چند روند راهنمایی تحصیلی را آسانتر می کند ولی به گفته متخصصین این امر اطلاعاتی که از بررسی استعدادهای کودکان 12 یا 13 ساله به دست می آید برای راهنمایی قطعی کافی نيست. نتایج تحصیلی می تواند مکمل این اطلاعات بوده و روند راهنمایی را اعتلا بخشد. در این راستا وضعیت درسی و نمرات دانش آموزان دوره راهنمایی اهمیت ویژه ای دارد. ولی تکیه صرف به نمرات شاید خالي از اشكال نباشد چرا که توجه به این مساله بدون در نظر گرفتن آسیب شناسی نمرات اکتسابی کاری ناقص و ناتمام خواهد بود. اینکه علت پایین بودن یا بالا بودن معدل درسی ناشی از چه عامل یا عواملی است می تواند مبحث گسترده ای را بر روی فعالیت مشاوره در این دوران بگشاید. اغلب داشتن وضعیت درسی ضعیف نه به علت کندذهنی و هوش پایین شاگردان بلکه می تواند ناشی از دلایل متفاوت چون عدم شناخت روش های صحیح مطالعه و یادگیری و یا حتی دشواریهای خاص آغاز دوران نوجوانی و بلوغ باشد که با تشخیص و راهنمایی به موقع می توان از افت نمرات دانش آموزان جلوگیری کرد. بدون علت يابي و یافتن دلایل واقعی افت تحصیلی در این دوره نمی توان بالا یا پایین بودن معدل درسی را ملاک انتخاب رشته تحصیلی قرار داد. پایه راهنمایی تحصیلی را می توان به عنوان بهترین زمان برای آشنا ساختن دانش آموزان با راهها و روشهای مختلف یادگیری و ترویج یادگیری معنا دار غنیمت شمرد . خیال بافی، تنوع علایق و عقاید، میل به مباحثه و مخالفت با اطرافیان که همگی مقدمه پختگی عقلی است فرصتی و زمینه مناسبی است برای ایجاد شوق و انگیزه به مطالعه و عادت دادن نوجوان به مطالعه. قبل از اینکه امتحان و نمره ملاکی شود برای هدایت دانش آموزان به سمت رشته های درسی که مستلزم تحصیلات طولانی است یا رشته هایی که مقدمه مهارت آموزی و دستیابی به شغل و حرفه خاص، بایستی ناموفقیت درسی دانش آموزان دوره راهنمایی مورد بررسی قرار گیرد و به علت یابی و و رفع مشکلات مطالعه و یادگیری پرداخت.

افت تحصیلی
افت تحصیلی ، افت عملکرد تحصیلی و درسی دانش آموز از سطحی رضایت بخش به سطحی نا مطلوب است. چنانچه فاصله قابل توجهی بین استعداد بالقوه و استعداد بالفعل فرد در فعالیت های درسی مشهود باشد چنین فاصله ای را افت تحصیلی می نامند. لذا افت تحصیلی فقط در مردودی و یا تجدیدی و یا ترک تحصیل خلاصه نمی شود و در مورد هر دانش آموزی که یاد گیری او کمتر از توان و استعداد بالقوه و حد انتظار باشد صدق می کند.بنا براین شامل دانش آموزان تیز هوش هم می شود که ممکن است دچار افت تحصیلی و کم آموزی باشند.

علل افت تحصيلی دانش آموزان در مقطع راهنمايی

جنسیت جنسیت دانش آموزان که طبق مطالعات انجام شده دختران در علوم ادبی و پسران در علوم ریاضی و فنی توانایی بهتری دارند، همچنین طبق گزارش های وزارت آموزش و پرورش میزان مردودی در پسران بیشتر از دختران است.
عوامل جسمانی: دانش آموزانی که دارای بنیه ضعیف هستند و از سلامت عمومی کامل برخوردار نیستند نمی توانند به اندازه کافی کوشش و فعالیت داشته باشند این دسته از افراد بخاطر دارا بودن استعداد ابتلا به انواع بیماری ها نظیر گواتر، صرع ، تومورهای مغزی ، برخی از نقص ها و معلولیت های بدنی نظیر معلولیت های بینایی و شنوایی و گیرایی از پیشرفت درسی باز می مانند و دچار عقب ماندگی درسی می شوند.
سازش نایافتگی رفتاری :اختلالات رفتاری در میان کودکان و نوجوانانی که افت تحصیلی دارند به مراتب بیشتر از دانش آموزان عادی است : نا سازگاری هایی چون پر خاشگری ، بیش فعالی ، بی قراری کم رویی شدید و انزوا طلبی ، در خود فرو ماندگی ، بی توجهی ، تخاصم از عوامل مؤثر در افت تحصیلی است.
علل خانوادگی و اجتماعی : یکی دیگر از عوامل مهم در افت پیشرفت تحصیلی دانش آموزان عوامل خانوادگی است. خانواده اولین مکانی است که کودک در آن زندگی می کند و تربیت می یابد ، بسیاری از روانشناسان معتقدند که شخصیت کودک در شش سال اول زندگی شکل می گیرد. بنابراین ، خانواده به عنوان اولین نهاد اجتماعی می تواند نقش بارزی در افت و پیشرفت تحصیلی داشته باشد . عمده ترین عوامل خانوادگی مؤثر در پیشرفت تحصیلی عبارتند از :
1- شرایط عاطفی و امنیت محیط خانواده

2- شرایط اجتماعی و اقتصادی
3- تحصیلات و سطح فرهنگ خانواده
4- تعداد اعضای خانواده
5- اشتغال کودکان

6- ارتباط بین اولیا و مربیان
7- حاکمیت ارزش های مادی
8- اشتغال مادران
9- اثرات تلویزیون
10- طلاق والدین
11- اعتیاد والدین.شرایط آموزشگاهی :دسته دیگری از عوامل که می تواند تأثیر به سزایی در میزان موفقیت و افت تحصیلی دانش آموزان داشته باشند عوامل مربوط به مدرسه و معلم هستند. مهم ترین عوامل آموزشگاهی که بر پیشرفت یا شکست مؤثرند عبارتند از: 1- روابط معلم و دانش آموز 2- شرایط آموزشی و امکانات مطلوب تحصیلی 3-کتاب های درسی و موارد آموزشی 4- آماده کردن درس و نمره دادن 5- فضای کلاس و تسهیلات مدرسه 6- تعویض مکرر معلمان 7- مهارت معلمان 8- ارزشیابی 9- نا هماهنگی برنامه ها و روش های آموزشی 10- انتظارات مد رسه از دانش آموزان 11- شلوغ بودن کلاس های درسی و.....
شرایط اقتصادی معلمین : شرایط اقتصادی امروزه به گونه ای رقم می خورد که روز به روز لایه های اجتماعی بیشتری زیر خط فقر قرار می گیرند ، در چنین شرایطی فرهنگیان کشور اغلب در آمدی کمتر از این دارند ، در حالی که در کشور های توسعه یافته معلمین از میان نخبه ترین افراد جامعه انتخاب می شوند و نیازهای مادیشان تا حد اشباع تأمین می شود . در ایران مشهود است که آموزش و پرورش به دلیل سطح نازل دستمزد ها ، آخرین انتخاب جوانان جویای کار است.متأسفانه این موضوع باعث شده تا معلمان به کارهایی که در خور مقام والای ایشان نیست
روی آورند نظیر مسافر کشی و یا تجدید کردن دانش آموزان در جهت گرفتن تدریس خصوصی ، یا فروختن سوالات امتحانی به دانش آموزان پیش از امتحان. راهکار این معضل را می توان در رویکرد دولت به آموزش و پرورش و اختصاص اعتبار مورد نیاز برای ایجاد مراکز و فضاهای آموزشی و رسیدگی به امور معیشتی فرهنگیان و جلوگیری از چند شغله شدن آنان است. شرایط علمی معلمین :آموزش و پرورش از دو طریق نیروهای خود را جذب می کنند ، 1- نیروهای تربیت شده در مراکز تربیت معلم و مدرس 2- نیروهای جذب شده از دانشگاه های دیگر و از طریق مصاحبه و آزمون . معلمینی که شروع به کار می کنند از همان ابتدا نباید وارد سیستم آموزش شوند بلکه باید یک دوره کار آموزی کامل را ببینند ، اطلاعات معلمین تنها محدود به کتاب های درسی می شود. دوره های ضمن خدمت صرفاً برای گرفتن امتیازات استفاده می شود و اگر امتیازات نباشد معلمین رغبتی برای گذراندن دوره ها ندارند و گروه های آموزشی به مفهوم فعلی تأثیری برروندکیفیت آموزشی ندارند. ایجاد انگیزه در معلم به نحوی که بتواند آن را به دانش آموز خود انتقال دهدیکی از نکات بسیار مهم است که درگروه های آموزشی باید به صورت مداوم ومؤثربه آن پرداخته شود.
ضرورت مشاوره تحصیلی در زمینه جلوگیری از افت تحصیلی
برخی از دانش آموزانبه خاطر شرایط ویژه‌ای که دارند بیشتر در معرضافت تحصیلیهستند و برخی از آنها افتان وخیزان تجربه هایی از افت تحصیلی داشته‌اند. برخی از علل افت تحصیلی این دانش آموزانبه عوامل بیرونی مثل خانواده ،مدرسهو ... که در بالا ذکر شده مربوط می‌شود. و برخی از علل ،علل فردی هستند مثل انگیزه خود دانش آموز ،روشهایمطالعه و برنامه ریزی، علایق و استعدادها و غیره.
مشاوره تحصیلی برای این دستهاز دانش آموزان اهمیت بسزایی دارد. در جریان
مشاورهتحصیلیبه این دانش آموزان کمک می‌شود علت افتها و شکستهای خود را بشناسند و باراهکارهایی آشنا شوند که به آنها در رفع آن علتها و یا کاهش تاثیر آنها در مسائلتحصیلی شان کمک می‌کنند. انجام چنین مشاوره‌هایی می‌تواند با احیای نیروهای بالقوهفرد او را در تمام مسیر تحصیلی‌اش همراهی کند.

 

         سوال هایی که این پژوهش در صدد پاسخ گویی به آن ها می باشد شامل موارد زیر   است :

·        علل افت تحصیلی دختران دوره های راهنمایی ومتوسطه در شهرستان بوکان چیست؟

·        آیا ازدواج یکی ازعلل افت وترک تحصیل دختران است؟

·        آیا مسایل خانواد گی باعث افت وترک تحصیل دختران می شود؟

·        آیا دوری آموزشگاه محل تحصیل باعٍث افت وترک تحصیل دختران می شود؟

·        آیاحاشیه نشینی در شهر باعٍث افت تحصیلی دختران می شود؟

·        آیا تعصبات محلی وخانواد گی باعث افت تحصیلی ویا ترک تحصیل دختران می شود؟

·        آیا فقر مالی و اقتصادی خانواده باعث افت ویا ترک تحصیل دختران می شود؟

·        آیا بی سوادی والدین رابطه ای با ترک ویا افت تحصیلی دختران دارد ؟

·        آیا تعداد اعضای خانواده رابطه ای با افت و ترک تحصیل دختران دارد؟

 

متغير هاي پژوهش

 متغیر مستقل : متغیر مستقل در این تحقیق افت ویاترک تحصیل دختران در دوره های راهنمایی ومتوسطه می باشد.

متغیر وابسته: متغیر وابسته در این تحقیق عواملی از جمله محل زندگی ، وضعیت مالی ،سطح معلومات والدین ، تعصبات محلی وخانوادگی ،تاثیراینترنت وموبایل ،و........می باشد

متغیر ملاک: شامل انگیزه تحصیل ومتغیرهای پیش بینی شامل شیوه های برخورد وتربیت فرزندان ،ترکیب خانواده ها ،یادگیری دروس ومحل یادگیری در محل سکونت ،استرس ونگرانی های حاصله از رفتارهها و نگاههای عامه پسند مردم ،نگرش به زن وتحصیل زنان ،ساختار خانواده وروابط انها باهم دیگر

 

جامعه ، نمونه آماري و روش نمونه گيري        

 

جامعه آماری این پژوهش را دانش آموزان دختر 12-19 ساله راهنمایی و دبیرستان های شهربوکان را تشکیل می دهد .

از بین دختران راهنمایی و دبیرستان تعدادی به صورت تصادفی انتخاب و طی جلساتی بصورت عمومی  وخصوصی با انان در مورد افت تحصیلی وشرایط خانوادگی انان صحبت شد 

 

 

ابزار اندازه گيري و جمع آوری اطلاعات وروش تجزیه وتحلیل داده ها

 

ابزار های مورد استفاده د ر این پژوهش عبارتند از :

1.       مصاحبه نیمه ساختاری ،

2.       پرسشنامه ،

3.   مقایسه خانواده ها از لحاظ سطح سواد وجمعیت و منطقه ومحل زندگی ومدت زمان سکونت در شهر (شامل ابزار شیوه های تربیت فرزندان،ساختار خانواده،انتظارات پدر ومادر،رابطه والدین با محل تحصیل دخترانشان ،)

4.       تجزیه وتحلیل داده های حاصل  در دو سطوح آماری وغیرآماری 

( در بخش آماری از داده های حاصله جداول ،ونمودارها ،میانگین ها و ضرایب پایانی

  در بخش غیر آماری به بررسی گفته ها و روایت های مختلف ومحتوایی انها )

5-   مقیاس انگیزه برای تحصیل (با استفاده از مقیاس عزت نفس کوپر اسمیت،مقیاس نگرش فرد به تحصیل)

                                                                                                  روش پژوهش

 

روش پژوهش به کار رفته در این تحقیق از نوع تحقیقات آزمایشی و کاربردی است .

 

بخشي از يافته هاي پژوهش

 

بین پیشرفتهای تحصیلی دختران دوره های راهنمایی و متوسطه در کل نمونه با شرایط خانواده ،محل زندگی،سطح سواد ومعلومات والدین ،وتفاهم اخلاقی ورفتاری بین والدین،امکانات فردی و خانواده گی دانش اموزان دختر،اخلاق ورفتار سالم والدین خصوصا پدر وبرادربزرگتر،ساختار خانواده (سلسله مراتب قدرت در خانواده)، انتظار والدین از فرزندان،رسیدگی وتهیه مایحتاج تحصیلی دختران، عدم تبعیض بین فرزندان دختر وپسر،رابطه معنا دارای وجود دارد .

 

بخشي از پيشنهادها

 

·        تحقیقاتی درخصوص اموزش بیشتر ویژه اولیا ومربیان منطقه بوکان انجام پذیرد.

·   در برنامه اموزشی خانواده ها بر نقش این عوامل بازدارنده در تحصیل دختران ونقش والدین در شکل گیری خصوصیات شخصیتی دختران تاکید بیشتری گردد.

·   نظر به اینکه رابطه  بین متغیر ها ی خانواده ها، شخصیتی دختران وپیشرفت تحصیلی انان رابطه مستقیمی وجود دارد مربیان درارائه راهکارها به دانش اموزان دختر می بایست حتما به نسبت خانواده انها، محل زندگی،شرایط زندگی  نهایت دقت وملاحظات فردی را در نظر داشته باشند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بررسی  ودلایل افت تحصیلی دانش اموزان دوره های ابتدایی و راهنمایی و متوسطه دخترانه در سطح مدیریت آموزش وپرورش شهرستان بوکان .

 

زمان شروع طرح سال تحصیلی 80-81

مکان : دبیرستان  آزادی شهرستان بوکان

و    مدرسه راهنمایی خیرین سیمینه دهستان قره موسی لو

81-82 دبیرستان آزادی

82-83دبیرستان دخترانه ازادی

83-84 دبیرستان ازادی

84-85 دبیرستان دخترانه آزادی- دبیرستان سیمین شهرک فرهنگیان – دبیرستان بزرگسالان حکمت

نیم سال 85-86 دبیرستان ازادی

 

·      پیش زمینه ای برای شروع

 

سال 81-80با اینکه اولین سال شروع به کار من بعنوان معلم زبان وادبیات فارسی  بود اما استرس و نگرانی های خاصی  داشتم . از اینکه از عهده وظایفم بعنوان معلم بر ایم و شاخص های استاندارد تدریس را بخوبی بکار ببرم .  تمامی دانش آموزان دبیرستان وراهنمایی من دختر بودند . از همه طبقات اجتماعی و شهری وروستایی .

 

·      اولین مشکل:

 

اولین مشکلی که من با ان بر خوردم  سطح سواد و معلومات دانش اموزان بود بصورتی که معلومات بیشتر دانش اموزان در سطح کلاسی که نشسته بودند نبود وبه مراتب پایین تر از ان بود بناچار می بایست بیشتر وقت خود را صرف یاد اوری وتوضیح دروس سالهای قبل می کردم . با این حال باز یادگیری انها کم بود ودرس رابخوبی نمی گرفتند . مشکلم را با همکاران و مشاورین مدارس در میان گذاشتم انها هم همین مشکل را داشتند . اما ریشه مشکل کجا بود . چرا ؟ و به چه دلیل دانش اموزان درس خود را بخوبی نمی خواندند . انهایی که درس را بخوبی می فهمیدند چه تفاوتی با انهایی که به درس علاقه نشان نمی دادند داشت . ایا من بعنوان یک معلم می توانستم قدمی برای حل این مشکل بر دارم ؟ ایا با همکاری مشاورین این امر می توانم دانش اموزانی با معلومات کافی به کلاس بالاتر بفرستم . نقش من در این  میان چیست؟

 

 

 

 

·      مشکلات یک معلم:

 

اولین چیزی که به ذهنم امد بررسی مشکلات بود ازیک طرف معلم بود . معلمی که روزانه حداقل شش ساعت را در کلاس می گذراند و بقیه روز را باید برای رفع مشکلاتش اختصاص دهد . مشکلاتی همچون با خانواده بودن ، رفع مایحتاج خانواده، استراحت، مطالعه و صدها کاری که در روز باید انجام داد .ایا یک معلم با چنین خصوصیاتی می تواند نقش چندان مثبتی در این میان داشته باشد.ودر طرف دیگر سیستم مدیریتی اموزشگاه . با بیش از 500 دانش اموز  و دهها مشکل ریز ودرشت اداری و محیط اموزشگاه و بالاتر از ان مدیزیت کل شهرستان ودر رده بالا تر ادراه کل آموزش وپروش ومقابل همه اینها خانواده دانش اموزان با سلیقه های متفاوت واگاهی های بسیار کم از ساختار اموزش وپرورش

 

·      کلید واژه های برای تحقیق:

 

همین مقدمه ای که در ذهن داشتم بعنوان کلید واژه های تحقیق برای ریشه یابی این مسله برگزیدم

الف)دانش اموزان : 1- دانش آموز2- دختران دانش اموز 3- دانش اموزان دوره متوسطه 4- دانش اموزان دوره راهنمایی  5-اموزشگاه 6- مدیریت آموزشگاه 7- اداره اموزش وپرورش 8- خانواده دانش اموزان

ب)اقتصاد

ج) اجتماع

د) سیاست

 

 

·      اولین واژه

 

اولین کلمه ای که با ان سر کار دارم و تحقیق من راجع به ان است دانش آموز است .

دانش آموز: نوجوان وجوانانی که بهترین سالهای عمرخود را در مدرسه بسر می برند.

 

·      " مشکل اصلی دانش آموزان روستا یی "

 

آگاهی دانش اموزان روستایی به مراتب از دانش اموزان شهری کم تر بود . انها حتی قادر نبودند متن کتاب را به راحتی بخوانند . ویک متن را به درستی بنویسند .همه چیز انگار در دوره ابتدایی تمام شده است.

 

·      ریشه مشکل اصلی کجا است؟

 

به راستی مشکل اصلی کجا بود ؟

ایا همکاران من در سالهای گذشته تلاش خود را برای یاد گیری انها انجام نداده بودند ؟

اما اینچنین نبود همه معلمان مدرسه این را بخوبی دریافته بودند . اما چرا ؟ چرا این دانش اموزان به کلاس بالاتر راه یافته بودند ؟

اولین دلیل که یافتم یک سنت غلط وعرفی بود که رایج شده بود.

" باید به انها کمک کرد تا عمرشان تلف نشود"

معلم در ارزشیابی کم نیاورد و درصد قبولی کلاسش پایین نیاید و این اولین گناهی بود که به مدیریت بر می گشت

مدیریت اموزشگاه و به دنبال ان مدیریت شهرستان و اداره کل و یک خط وسیر ی  برای احترام متقابل بین همکاران ومسولین ایجاد شده بود که باعث می شد همه چشمشان را بر روی این حقیقت ببندند .

تغییر مدیریت اداره و تخصصی نبودن معاونت های بعدی از یک سو وتجربه گرایی و در نظر گرفتن سن مسئولین بجای تخصص شان در امر انتخاب انها برای تصدی مدیریت ها یکی از این اشکلات بود

همین منوال هم در اموزشگاههای شهر در پیش بود .

این روند نابساماني نظام آموزشي ناشي از نگاه سنتي مسؤولان به مقوله آموزش در مدارس وبراي برون رفت از این بحران در نظام آموزش ، بايد مقتضيات عصر جديد يعني عصر دانايي را شناخت.

 

شواهد موجود حاكي از آن بود  كه نظام آموزشي بوکان در مقاطع تحصيلي ابتدايي تا راهنمايي ومتوسطه با افت تحصيلي وبي انگيزگي دانش آموزان نسبت به آموزش مواجه است.

 

علت اين كاهش علاقه ودرنتيجه افت تحصيلي دانش آموزان چيست؟
ایا فقط مقوله مدیریت وقاطع نبودن مسولین است ؟

با کند وکاوی اندک نسبت به خانواده دانش اموزان یک نکته دیگر نیز مزید بر علت شد . "خانواده".

 

 

·       خانواده

 

خانواده ها ارتباط خوبی با اموزشگاهها نداشتند . از وضع تحصیلی فرزندانشان با خبر نمی شدند و حتی بدنبال اندک اطلاعاتی که به انها کمک کند که چرا فرزندانشان مردود شده اند ویا با کم سوادی روبرو هستند؟ نبودند.

حلقه های زنجیر یکی یکی نمایان می شدند. 1- دانش اموز 2- معلم 3- مسولین اموزشگاه 4- مدیریت ادراه 5- مدیریت استان 5- خانواده

یکی دیگر از حلقه ها که توجه اصلی مرا به خود جلب کرد کتب درسی بود

 

·      تفاوت محتوای درسی کتابها با دوران تحصیلی معلمان

 

انچه من در دوران تحصیلی دانش اموزی ودانشجویی خوانده بودم با انچه امروزه در محتوای کتابهای درسی گنجانده شده بود تفاوت زیادی داشت . این اولین نشانه مثبتی بود که نشان می داد که سيستم آموزش وپرورش كشور همواره در حال تغيير بوده  است .  انچه در این کتابها امده بود با معلومات من بعنوان یک معلم تازه استخدام شده همخوانی نداشت . مطالعه مجدد انها و یاد گیری انها را باید در برنامه کاری خودم قرار می دادم.وشمشین حلقه زنجیر یعنی  کتب درسی  هم به دیگر حلقه ها پیوست .

 

بررسی اولین حلقه زنجیر این تحقیق

·      دانش آموز

 

دانش آموز های دوره راهنمایی و متوسطه عمدتا نوجوان وجوان بوده و از خانواده های با دیدگاههای متفاوت و طبقات متفاوت و فرهنگ متفاوت هستند

یک نکته مشترک در بیشتر مدارس راهنمایی ودبیرستان های دخترانه و پسرانه بوکان وجود داشت وان اینکه بیشتر محصلین از خانواد های بودند که در زمانی نه چندان دور از روستا به شهر مهاجرت کرده اند و هنوز بخشی از درامد خانواده انها از راه کشاورزی تامین می شود .

یک نکته که با پرسش از دانش اموزان و پرونده تحصیلی انان داشتم اغلب انها در دوره تحصیلی ابتدایی دارای پیشرفتهایی خوبی بوده اند و نمرات درسی انان در حد قابل قبولی است اما با تغییر دوره به راهنمایی یک پسرفت و تغییر بسیار محسوس ونگران گننده وجود دارد .

بیشتر خانواده های این دانش اموزان یک دیدگاه سنتی وعامیانه نسبت به تحصیل مدرسه و معلم دارند

هرچند که در داخل خانواده اولین مورد ی که در مورد بچه ها گفته می شود مبحث تحصیل انان است اما یک بحث عمقی و قابل پی گیری نیست و تنها در حد حرف زدن ونصیحت و پند واندرز است

درکل همه خانواده ها  دوست دارند فرزندانشان بیشترین و بهترین پیشرفت تحصیلی را داشته باشد و از طرف دیگر ، افت تحصیلی ، برای آنها موضوعی غیر قابل پذیرش است . والدین از این که فرزندانشان به هنگام ورود به دوره‌های راهنمایی و متوسطه دچار افت می‌شود ، متعجب شده و سئوال می‌کنند که چرا دیگر فرزندشان انگیزه ای برای درس خواندن ندارد؟ در داخل بیشتر خانواده های شهر بوکان دلایل ضعف و مشکلات تحصیلی دانش آموزان عمدتاً به مسائلی از قبیل تنبلی و بی خیالی و بازیگوشی استناد می‌شود  اما قاطعانه دنبال علل وریشه ان را نمی گیرند .

 

در طول زمان تحصیل اغلب خانواده ها بدلیل استمرار وجود مدرسه و مشغله های زندگی و شرایط اجتماعی واقتصادی پیش امده کمتر وقتی برای برنامه ریزی اقتصادی اموزش کودکان خود دارند و هنوز این برنامه زندگی، جایگاهی در میان خانواده ها پیدا نکرده است . انان زمانی به اهمیت قضیه پی می برند و در مورد آن حداقل حرف می زنند زمانی است که با ترک تحصیل ویا مردودی کودکانشان مواجه می شوند در این زمان است که به بازنگری انچه رخ داده است می پردازند وبا حساب دخل وخرج خانواده  در طول مدت تحصیل به عمق فاجعه پی می برند . این مورد در میان خانواده های که دو فرزند دانش اموز یا بیشتر دارند نمود بیشتری دارد ودختران بیشتر از پسران در این مورد سرزنش می شوند .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

·      نمره بیست

 

نظام سنتی اموزش در ابتدایی یک اشکال بزرگ وتوقع بی جایی را در خانواده ها ایجاد کرده است:                نمره 20

 

نظام آموزشي ابتدایی اين پيام را به خانوادها داده است كه دانش آموز خوب، دانش آموزی با معدل ۲۰ است حتي اين انتظار در سطح جامعه هم ايجاد شده و در انواع تبليغات خودنمايي مي كند.

 نمره ۲۰ سمبل كارآيي و توانمندي شده درحالي كه فاقد پشتيباني است .

پدر و مادرها هم ترجيح مي دهندفرزندي با نمره ۲۰ داشته باشند.

 

نمره بیست ملکه ذهن بسیاری ازخانواده ها است . این مسله در روستا بسیار خود نمایی می کند . دانش اموز خوب در روستا دانش اموزی است که بیشترین نمره بیست را دارد . در شهر مسله به شدت  روستا نیست . در خانواد های که پدر ومادر یا یکی از انها سواد دارد خصوصا در ادرات مشغول به کارهستند تحت تاثیر تبیلغات و سخنان و یاپیام های که از دوستان یا مجلات ویا جلسات می شوند ظاهرا به این امر زیاد معتقد نیستند و کمتر از مردم عادی و بی سواد به نمره بیست فرزندانشان توجه می کنند اما با سوالاتی که از انها شده است همه در باطن معتقدند که نمره بیست معیاری برای یاد گیری بیشتر کودکانشان است و اگر با نمره کمتری مواجه می شوند با سردی با ان برخورد می کنند.

 

داشتن نمره بیست در دوره راهنمایی شدت خود را هم در مدرسه و هم در نزد خود دانش اموز و هم خانواده  از دست می دهد . تنوع کتب درسی و ازیاد انها و معلمان بیشتر  دلیل عمده ان است . هر معلم تنها به درس وپیشرفت درسی خود اهمیت می دهد ارتباط دروس توسط تعداد معلم ها بهم می خورد . اخلاق معلمان با هم فرق دارد . هر معلمی که با روی گشاده و قیافه جذاب تری وارد کلاس می شود و با دانش اموزان بیشتر ارتباط حسی وعاطفی برقرار کرد در درس خود موفق تر خواهد بود . اما روند نمره بیست همچنان در صدر قرار دارد حتی معلمان ،دانش اموزان را با نمره رده بندی می کنند . هر چند معیار بهتری هنوز برای این رده بندی پیدا نشده است .اما معیار خوبی نیست .

 

 

·      دوره راهنمایی دوره شروع وتحول اساسی در زندگی یک دانش آموز

 

دراکثرخانواده ها  بعد از اینکه فرزندانشان وارد دوره راهنمایی می شوند از این مرحله پیشرفت و شروع یک مرحله دیگر از زندگی کودکانشان به ساده گی می گذرند و ان را یک روند عادی می دانند .  با بیشتر این خانواد ها چه در شهر وچه در روستا صحبت کردم وانها تنها جوابی که داشتند این بود که همه چیز عادی است تنها مکان مدرسه عوض شده است وکودکشان به نوجوانی تبدیل شده است که حالا به جای یک معلم با چند معلم وکتاب های جدید وبیشتری مواجه شده است.

در روستاها ضمن اینکه نه تنها هیچ تغییری در رفتار شان ظاهر نمی شود بلکه بعنوان شروع یک درد سر جدید برای خانواده شان  از ان نام می برند . انها برای ثبت نام دخترانشان که حالا بزرگتر شده اند وبه مرحله نوجوانی رسیده اند باید به دهستانهای اطرف بروند . این مشکل در روستاههای که مدرسه راهنمایی ندارد زیاد بچشم می خورد وحتی در چند مورد  ممانعت از تحصیل دختران نیز دیده شده است . مثلا در روستای قره موسی لو دختران چند روستا ی اطراف نیز می امدند  و کلاسی که تشکیل می شد  دانش اموزان چند روستا را در بر می گرفت .

اغلب خانواده این دانش اموزان زمانی که با افت تحصیلی ونمره کم انها مواجه می شوند به جای مشاوره و یا یافتن راه مناسب  به دنبال سرکوب کردن انها هستند غافل از اینکه  عوامل  متعددی دست به دست هم داده وباعث بروز چنین مشکلی شده اند .

 

در شهر با خانواده های که در این مورد صحبت می کردم رفتار ارام تری نسبت به خانواد های روستایی داشتند . هر چند که عدم اگاهی نسبت به موضو ع افت تحصیلی در هر دو یکی بود .  یعنی هیچ یک از خانواد ها دلیل خاصی که بتوان بر روی آن متمر کز شد و در باره ان صحبت کرد نداشتند

به هر حال یک مسئله بسیار نگرا ن کننده وجود داشت. به جرات می توان گفت که والدین، مدارس، معلمان و سایر افراد در ارتباط با موضوع مسائل تحصیلی دانش آموزان ، بسیار ساده انگارانه و سطحی رفتار می کنند.

 

حال به رفتار های خانواده ها و خانواده دانش اموزان و روحیات یک دانش اموزدوره راهنمایی ومتوسطه شهر بوکان در ارتباط با افت تحصیلی  می پردازم .

 

 

بطور یقیقین مانند بیشتر دنیادرشهر بوکان وحومه خانواده اولين مكاني است كه كودك در آن زندگي مي كند و تربيت مي يابد . خصوصا  شش سال اول زندگي یک نوع تربیت سنتی و عرفی خانواده گی  شكل مي گيرد. از سال 1382 به بعد با افزایش مهد کودک ها و آمادگی ها این روند به پنج یا چهار سالگی رسیده است . ان هم با نقایص بسیاری روبرو است . که دلیل آن تخصصی نبودن و نداشتن مربیان کار امد و اموزش دیده است . در بیشتر مهد کودک ها و اماد گی ها پیش دبستانی بوکان کودکان به جای یاد گیری بعنوان دایه از انها مواظبت می کنند و بیشتر نقش یک نگهدارنده و ساکت کننده بچه ها را دارند . در چند مورد حتی تنبه بدنی کودکان در این مراکز گزارش شده است.

 

 

 اضطرابي که مستقيم وارد کارنامه‌ها مي‌شود

سر جلسه امتحان هر چه به مغزش فشار مي‌آورد تا جواب سوالي را که روز قبل بارها آن را مرور کرده بود به خاطر بياورد تلاشش به جايي نمي‌رسد و مايوس و عصبي برگه را با مطالبي نامربوط پر مي‌کند و آن را به دست مراقب سالن مي‌دهد و از جلسه امتحان خارج مي‌شود اما همين که پايش را بيرون مي‌گذارد يکي‌يکي جواب‌ها به ذهنش هجوم مي‌آورد و او را عصبي‌تر و مضطرب‌تر از قبل مي‌کند.  

سرويس اجتماعي برنا ، مردمک چشمانش به سرعت روي کلمات کتاب حرکت مي کنند اما هر چه بيشتر مي خواند کمتر در ذهنش جا مي گيرد. سعي مي کند که مطالب را حفظ و خود را براي امتحان فردا آماده کند. در اين روزها قول خريدMP4 برايش بهترين و شايد جذاب ترين انگيزه اي باشد که او را مقابل کتاب و دفترهايش مي نشاند اما وقتي که صفحات کتاب را ورق مي زند حجم مطالب، اضطراب و فراموشي که ناخواسته گريبانگيرش شده است اين هديه بيشتر و بيشتر از او دور مي شود زيرا تنها در صورت کسب معدل بيست به خواسته اش مي رسد، با وجود اينکه فردا امتحان نهايي دارد اما قادر به جمع و جور کردن ذهنش نيست و هر چند دقيقه يک بار افکارهاي مزاحم گريبانش را مي گيرد يا هر نيم ساعت يک بار به دستشويي مي رود.
***
در سر جلسه امتحان هر چه به مغزش فشار مي آورد تا جواب سوالي را که روز قبل بارها آن را مرور کرده بود به خاطر بياورد تلاشش به جايي نمي رسد و مايوس و عصبي برگه را با مطالبي نامربوط پر مي کند و آن را به دست مراقب سالن داده و از جلسه امتحان خارج مي شود اما همين که پايش را بيرون مي گذارد يکي يکي جواب ها به ذهنش هجوم مي‌آورد و او را عصبي تر و مضطرب تر از قبل مي کند.
***
ماه امتحان(دی و خرداد) براي والديني که بچه مدرسه اي دارند سراسر اضطراب و استرس و براي دانش آموزان پر از تنش هاي روحي و رواني است که با شب بيداري، پر خوري، کم خوري و کاهش وزن همراه است.
اسم امتحان حتي فارغ التحصيلان را نيز دچار اضطراب مي کند چه برسد به دانش آموزاني که براي کسب نمره بهتر فشار خانواده ها را نيز تحمل مي کنند.
عباسي مادر يکي از دانش آموان مقطع راهنمايي در اين رابطه مي گويد: وقتي که امتحان ها شروع مي شود ناخواسته استرس به سراغم مي‌آيد.

بخوان تا براي خودت کسي شوي

"بخوان" کلمه آشنايي است که دانش آموزان در شب هاي امتحان از زبان والدين شان مي شنوند و از امتحان غول مي سازد که دهان باز کرده تا آن ها را ببلعد.
اضطراب حالت رايجي ميان دانش آموزان در شب هاي امتحان به خصوص در امتحان هاي نهايي و کنکور است که معمولا تا دريافت نتايج ادامه پيدا مي کند.
دانش آموزان در شب امتحان گاهي از شدت اضطراب دچار حالت هايي هيجاني ناخوشايند و مبهم همراه با پريشاني، هراس، تپش قلب، تعرق، سردرد، بي قراري و تکرر ادرار مي شوند که به مرور در آينده تاثيرات منفي را براي فرد مي آورد.
اضطراب شب امتحان نه تنها در بين دانش آموزان متوسط و ضعيف بلکه بين دانش آموزان زرنگ نيز شايع است، وقتي که يک دانش آموز توانايي ها و استعدادهاي خود را دست کم مي گيرد دچار تنش مي شود.
اضطراب براي امتحان تا حدي يک امر طبيعي است و باعث افزايش تلاش و کوشش فرد مي شود ولي وقتي از حالت تعادل خارج شود باعث مشکلات روحي و جسمي در آينده مي شود.
امتحان امتحان است و فرقي نمي کند که امتحان عادي باشد يا امتحان هاي سرنوشت سازي مانند امتحان نهايي و کنکور، چون در هر صورت با ترس و دلهره همراه است و همه افراد اين حالت را در زمان تحصيل خود تجربه کرده اند.
  افت تحصيلي بدليل اضطراب است
15 تا 30 درصد دلايل افت تحصيلي در ميان دانش آموزان بدليل اضطراب و استرس دانش آموزان در سر جلسه امتحان است.
تا به حال اين اتفاق برايتان افتاده است که همه مطالب امتحان را بلد هستيد اما فکر مي کنيد که ذهن تان خالي است و هيچ نمي دانيد و وقتي برگه امتحاني را مي بينيد تمام آموخته هايتان از ذهن تان خارج مي شود و وقتي از سر جلسه امتحان خارج شديد يکي يکي جواب ها جلوي چشم تان رژه مي رود همه اين ها بدليل استرس و اضطراب قبل از امتحان است.
چرا مضطرب مي شويم
هنگامي که جلوي هر سوالي بارم نمره نوشته مي شود دانش آموز با پاسخ ندادن يک سوال دو نمره اي قادر به ارائه پاسخ هاي مناسب براي مابقي سوال ها نيست و سراسر امتحان در تنش مي گذرد.
غلامرضا عليزاده جامعه شناس در گفت و گو با برنا، با اشاره به عواملي که در جامعه باعث تشديد استرس در دانش آموزان مي شوند، مي گويد: دانش آموزان به ويژه فرزندان خانواده هاي طبقه هاي متوسط به بالاي جامعه در ايجاد استرس در فرزند دانش آموزشان نقش مهمي را ايفا مي کنند. www.zibaweb.com
وي بيان مي کند: دانش آموزاني که در معرض استرس و اضطراب امتحان قرار دارند مطالب درسي شان را فقط تا پايان امتحان به خاطر مي سپارند به همين خاطر مهارت هاي زندگي را نمي آموزند.
عليزاده ادامه مي دهد: نوع برخورد بعضي خانواده ها با امتحان فرزندشان آن ها را بيشتر دچار استرس مي کند، اينگونه خانواده ها همه نگراني هاي ناشي از موفقيت نشدن احتمالي دانش آموزان به آن ها انتقال مي دهند.
وي مي افزايد: نگراني و استرس در درازمدت باعث افزايش فشارهاي عصبي در فرد مي شوند.
عليزاده مي گويد: در اين گونه خانواده ها هدف اصلي از تحصيل فقط کسب نمره بالا است و براي اينکه فرزندشان به سطح توقع آن ها دست پيدا کند به آن ها بيشترين فشار را وارد مي کنند که خود عاملي براي افت تحصيلي در ميان فرزندان مي شود.
وي ذکر مي کند: رفتارهاي دلسوزانه و نسنجيده والدين بر روي فرزندان آثار منفي باقي مي گذارد.
عليزاده بيان مي کند: معلمان و متوليان علوم آموزشي با ايجاد جو شبه پليسي در امتحانات و مستقر کردن مراقبان و ناظران امتحان ها که با چهره هاي درهم رفته نظاره گر امتحان ها هستند خود به سنگيني فضاي امتحان و استرس هاي ناشي از آن مي افزايد به ويژه تعداد سوالات محدود با نمرات بالا اين اضطراب را افزايش مي دهد.
عليزاده مي گويد: خانواده ها نبايد دل نگراني هاي خود را به فرزندان شان منتقل کنند ضمن اينکه متوليان آموزشي نيز بايد محيطي آرام و بدور از تنش را براي برگزاري امتحان دانش آموزان فراهم کنند.
وي ادامه مي دهد: اضطراب هاي دوران تحصيل باعث کاهش تمايل فرد به ادامه تحصيل در مقاطع بالاي علمي مي شود.
اضطراب در زمان امتحان فشارهاي رواني را در پي دارد
عوامل فردي و شخصيتي، عوامل آموزشگاهي و اجتماعي مانند اضطراب عمومي، پايين بودن اعتماد به نفس و عوامل خانوادگي از جمله عوامل ايجاد اضطراب در زمان امتحان است.
محمد احمدي روانشناس در گفت و گو با برنا با اشاره به اينکه اضطراب امتحان گاهي به دو صورت در دانش آموز ظاهر مي شود، مي گويد: گاهي اضطراب بيش از حد دانش آموز براي امتحان باعث ايجاد حالت هاي جسمي مانند: تهوع، اسهال و استفراغ شده و فرد را از حضور در سر جلسه امتحان محروم مي کند.
وي بيان مي کند: گاهي اضطراب توسط دانش آموز تا سر جلسه امتحان کنترل مي شود اما بدليل اضطراب در سر جلسه امتحان سوالات را جابه جا و نامربوط جواب مي دهد.
اين روانشناس با بيان راهکارهاي کاهش اضطراب در سر جلسه امتحان ادامه مي دهد: بهترين تکنيک کاهش اضطراب دانش آموز در سر جلسه امتحان حذف فشار و کاهش تاکيد بيش از حد خانواده ها به دانش آموز به خصوص در شب هاي امتحان است زيرا اين فشارها انرژي منفي را به دانش آموز منتقل مي کند که تا بعد از امتحان نيز به همراه وي است.
احمدي با اشاره به زمينه هاي پيشگيري از اضطراب دانش آموز در سر جلسه امتحان ذکر مي کند: توکل به خدا، داشتن برنامه اي منظم از اول سال براي فراگيري دروس، حفظ آرامش، مشورت با يک مشاوره، تمرين دروس، ايمان به توانايي و استعدادش، دوري از محرک هاي نامطلوب به ميزان زيادي قابل پيشگيري است.
وي با بيان اينکه بسياري از استرس ها بيروني است، بيان مي کند: انتظاراتي که خانواده و اطرافيان از دانش آموز دارند اضطراب و تنش فرد را در زمان امتحان افزايش مي دهد.
اين روانشناس با بيان اين که والديني که بيرون سالن امتحان منتظر دانش آموز مي نشينند نيز باعث افزايش استرس در فرد مي شوند،مي گويد: رفتارهاي والدين به خصوص در شب امتحان باعث کاهش راندمان فرد مي شود.
احمدي با بيان اين مطلب که اضطراب دانش آموز باعث کاهش 70 تا 100 درصدي کارائي وي در سر جلسه امتحان مي شود، بيان مي کند: فرد تحت تاثير فشارهاي رواني کارائي مناسبي براي پاسخگويي به جواب ها ندارد.
وي با بيان اين مطلب که فرزندان خانواده هاي نابهنجار بيشترين استرس را در زمان امتحان تجربه مي کنند، ادامه مي دهند: فرزندان خانواده هايي که در زندگي خود برنامه منظمي و درآمد کافي در اختيار ندارند بيشتر در معرض اضطراب قرار مي گيرند.
احمدي با اشاره به نقش اولياء مدرسه در کاهش اضطراب دانش آموزان بيان مي کند:

 هر چقدر محيط آموزشي با نشاط تر و با برنامه منظمي اداره شود استرس دانش آموزان در زمان امتحان کمتر مي شود.
اضطراب در زمان امتحان کورتيزول بزاقي و نبض کودکان را افزايش مي دهد
در تحقيقي که احمد عليپور دانشيار گروه روانشناسي دانشگاه پيام نور تهران بر روي 100 دانش آموز مقطع پنجم ابتدايي انجام داده است آمده که امتحانات نهايي به عنوان منابع استرس زا کورتيزول بزاقي و نبض کودکان را افزايش داده که اين افزايش تحت تاثير شخصيت، افزايش نبض و جنسيت کودکان است.
همچنين امتحانات نهايي به عنوان عوامل استرس زا IgA بزاقي کودکان را بدون توجه به جنسيت و اضطراب امتحان کاهش مي دهند.
دانش آموزان ضمن اينکه همه تلاش خود را براي کسب نمره قبولي کسب مي کنند بايد به اين امر نيز توجه کنند که حتي اگر سر جلسه امتحان همه جواب ها را نيز فراموش کنند دنيا به آخر نمي رسد و فرصتي براي جبران آن دارند.

 

میلاد حضرت زینب مبارک باد